دفتر عقل و قلب صفحه 179

1- 1 . «شرح منظومه» چاپ ناصری، ص 8 .

2- 2 . «تعلیقات علی شرح فصوص الحکم» ص 240.

داده است که حقیقت وجود ذاتا نور است و به خودی خود ظاهر است و هر ماهیتی که بخواهد روشن شود باید از نور وجود بهره بگیرد اما در عین حال غیب محض و مجهول مطلق است.

مقصود فلاسفه و مخصوصا مرحوم حاجی سبزواری این است که مفهوم وجود بدیهی است و حقیقت مصداق آن غیب است. اما حضرت امام خمینی رحمه الله اصلاً بحث از مفهوم وجود مطرح نکرده است بلکه به حقیقت وجود پرداخته و معتقد است که این حقیقت در عین آن که نور است غیب است، این سخن امام تعبیر و بیان دیگری است از «هوالاول والاخر والظاهر والباطن»، این کلام فراتر از اختلاف حیثیات است، و مقصود امام تشکیک خاصی مراتب وجود نیز نیست مثل نور که تمام مراتب آن در نور بودن مشترک بوده و در عین حال ممتاز از یکدیگرند، بلکه مراد امام یک نکته دقیق عرفانی است که تجلیات وجود و اول و آخر و ظاهر و باطن بودن آن را بیان کرده است.

خیر بودن وجود

یکی دیگر از مسائلی که تقریبا همه حکماء ادعای بدیهی بودن آن را دارند «خیر بودن وجود» است، و همین مسأله یکی از ادله اصاله الوجود می باشد و مرحوم حاجی این را اولین دلیل خود بر مدعای اصاله الوجود قرار داده و می گوید: لانه منبع کل شرف حتی قال الحکماء: مسأله انّ الوجود خیر بدیهیه»(1). در مسأله کیفیت وقوع شر در قضاء الهی و دفع شبهات ثنویین نیز همین مسأله مورد تأکید قرار گرفته است:

«ثم الوجود اعلم بلا التباس خیرا هو النفسی والقیاس

فکل وجود _ ولو کان امکانیا _ خیر بذاته وخیر بمقایسته الی غیره».(2) حضرت امام نیز به این مسأله پرداخته و معتقد است که: وجود یک پارچه حُسن و زیبایی و خیر است و هر چه وجود از عدم و فقدان و اختلاط با جهل دورتر باشد بهتر و زیباتر