دفتر عقل و قلب صفحه 185

1- 1 . «تعلیقات علی مصباح الانس» ص 262.

بلکه شئون و جلوه های همان واقعیت واحده هستند.

به فلاسفه مشاء نسبت داده شده است که آنان معتقد به کثرت حقیقت وجود بوده اند، و وجود را مشترک لفظی می دانند.

وعند مشائیه حقایق تباینت وهو لدیّ زاهق(1)

به نظر اینان دو فرد از وجود دو حقیقت متباین از یکدیگر به تمام ذات می باشند. البته اصل این نسبت باطل است و کلام فلاسفه مشاء به درستی تفسیر شده است.

برخی دیگر مثل محقق دوانی و بعضی از متکلمین گفته اند: مفهوم وجود مطلق واحد است ولی حصه های متعدد دارد.

کأنّ من ذوق التأله اقتنص من قال ما کان له سوی الحصص

این قول از سست ترین اقوال در مسأله است و گویا صاحبان آن، مفهوم وجود را با حقیقت آن اشتباه کرده اند. آنان دیده اند حقیقت وجود واحد است به این جهت گفته اند مفهوم وجود مطلق واحد است و وجود را مثل یک کلی قرار داده اند که قابل صدق بر افراد خود می باشد. و مرادشان از حصه وجود همان تجلیات آن حقیقت واحده است.

صاحب «مصباح الانس» حقیقت وجود را عین حق متعال دانسته و نسبت آن را به حصه های وجود مثل نسبت کلی برمصادیق و ماهیت بر مصداق های خود دانسته است.

حضرت امام خمینی رحمه الله معتقد است که: نسبت مفهوم وجود به مصادیق خود مثل نسبت حقیقت کلیه به افراد یا مثل ماهیت به مصداق خود نمی باشد، و حقیقت وجود را که عین حق متعال است نباید ماهیت کلی دانست.(2) امام در این مسأله تابع صدرالمتألهین بوده و به نظر او در باب تشکیک مراتب وجود و نیز اشتراک معنوی و وحدت حقیقت وجود ارجاع داده است،(3) و تشکیک مراتب وجود را همان تشکیک خاصی دانسته و مابه الاشتراک را عین مابه الامتیاز می شمرد.(4)