دفتر عقل و قلب صفحه 186

1- 1 . «شرح منظومه» ص 24.

2- 2 . «تعلیقات علی مصباح الانس» ص 265.

3- 3 . همان مدرک.

4- 4 . «تعلیقات علی مصباح الانس» ص 271.

در بحث وجودشناسی باید بین «وجود مطلق» و «مطلق وجود» فرق گذارد، زیرا مطلق وجود همان مفهوم عام بدیهی است و لازمه تمام حقایق وجودی است، و صدق این مفهوم عام بر این مصادیق صدق عرضی خواهد بود. اما «وجود مطلق» همان حقیقت عینی وجود و واجب الوجود می باشد(1) که تنها یک مصداق داشته و بر چیز دیگر حمل نمی شود. اکثر اشتباهات در مسأله وحدت و کثرت وجود ناشی از اشتباه و خلط بین مفهوم و مصداق و نیز وجود مطلق با مطلق وجود می باشد.

از این جا پاسخ یک اشکال نیز روشن می شود و آن این که معمولاً مخالفان با مسأله وحدت وجود به این مغالطه تمسک می کنند که اگر واجب الوجود وجود مطلق است پس حتی اشیاء زشت نیز باید واجب الوجود باشند.

حضرت امام در پاسخ به این مغالطه سست و واهی که افتخار متمسکان به آن است می فرماید: این شبهه از فرق نگذاردن بین وجود مطلق و مطلق وجود پدید آمده است. آنان مطلق وجود را واجب الوجود پنداشته اند، زهی خیال باطل، مطلق وجود در هر وجودی و در هر موطنی حکم همان موطن را دارد، اما وجود مطلق غیر متعین بوده و از تمام ماهیات و تعلقات برهنه می باشد. همه نقص ها و عیب ها مربوط به تعینات و ماهیات می باشند و وجود مطلق هیچ کدام از این تعینات را ندارد.(2)

حقایق متباینه

مرحوم حاجی در بحث «بیان الاقوال فی وحده حقیقه الوجود وکثرتها» قول به وحدت حقیقت وجود و اختلاف تشکیکی مراتب آن را به فهلویون نسبت داده است و سپس به بیان کلام مشاء پرداخته و گوید:

وعند مشائیه حقایق تباینت وهو لدیّ زاهق(3)