دفتر عقل و قلب صفحه 195

1- 1 . «شرح منظومه» ص 82 .

2- 2 . «تعلیقات علی شرح فصوص الحکم» ص 165.

حاجی فرموده: «فحدث وجود من المرتبه الاحدیه الاسماء والرسوم» و این فاء تفریع در کلمه «فحدث» وجهی ندارد، مخصوصا که لیس عند ربک صباح ولا مساء.

بله اگر مرتبه واحدیت و احدیت را طولی ندانسته بلکه عرضی بدانیم و کثرتی نیز مطرح نشود و در عین حال حفظ مراتب بشود در این صورت کلام حاجی می تواند صحیح باشد. وگرنه همان اشکال حضرت امام وارد می باشد که نباید اسماء و صفات را جدای از ذات مقدس دانست تا محتاج به علت باشند.

کلی طبیعی

یکی از بحث های مهم و مشترک منطق و فلسفه تقسیم کلی به طبیعی و منطقی و عقلی است. کلی منطقی و عقلی مسلما در خارج وجود ندارند. ولی بحث و نزاع در باب کلی طبیعی است: آیا کلی طبیعی در خارج وجود ندارد زیرا آن چیزی غیر از ماهیت نمی باشد. و ماهیت اعتباری است و هیچ اصالتی ندارد. یا آن که کلی طبیعی در خارج وجود دارد ولی وجود وصف به حال متعلق آن است، و وقتی گفته می شود کلی طبیعی وجود دارد مقصود وجود دارد مقصود این است که فرد او موجود است یا آن که وجود وصف به حال ذات اوست و خود کلی در خارج وجود دارد؟

سبزواری می فرماید: «شیخ در شهر همدان با عالم بزرگ و وارسته ای ملاقات کرد که معتقد بود کلی طبیعی در خارج به وجود واحد عددی در ضمن افراد خود موجود است».(1) و در جای دیگر فرموده: «این مرد همدانی تصور می کرد که نسبت آن کلی طبیعی به افراد خود مثل نسبت یک پدر به فرزندان متعدد خود می باشد و در این صورت آن کلی متصف به صفات متضاد خواهد شد. اما شیخ الرئیس معتقد بود نسبت به آن کلی به افراد مثل نسبت آباء به اولاد یا چند پدر و چند فرزند می باشد».(2)

این مسأله در اصول فقه در مسأله استصحاب کلی قسم ثانی و ثالث بسیار مهم