دفتر عقل و قلب صفحه 20

1- 1 . «تعلیقات علی شرح فصوص الحکم» ص 102.

2- 2 . «تفسیر سوره حمد» امام خمینی ص 159؛ «آداب الصلاه» امام خمینی، ص 389.

3- 3 . «آداب الصلاه» ص 258.

4- 4 . «التفسیر الکبیر» مفاتیح الغیب فخر رازی، ج 15، ص 66 .

2. حقیقت اسم اعظم

معروف ترین بحثی که درباره اسم اعظم بوده است این است که آن اسم چه اسمی است؟ آیا اسم اعظم مرکب از حروف بوده و همچون سایر اسماء است یا چیزی فراتر از عالم الفاظ و واژه ها می باشد؟ آیا اسم اعظم اسمی است معیّن یا غیر معیّن، و بر فرض که معین باشد آیا برای خلق معلوم است یا غیر معلوم و اگر معلوم باشد آیا منحصر در یک لفظ و عبارت خاص است یا خیر؟ در اینجا اقوال مفسران را در این موضوعات نقل می کنیم.

عده زیادی از مفسران بر اساس فهم عرفی از ظاهر روایات، اسم اعظم را همانند سایر اسمای حسنی و مرکب از حروف و الفاظ دانسته و بدنبال شناخت آن بوده و گاهی آن را معرفی کرده و گاهی با اجمال گذاشته اند.

الف: عده ای کلمه «الله» را اسم اعظم می دانند(1).

ب: برخی آن را منحصر در سه سوره بقره و آل عمران و طه(2) و بلکه در آیه الکرسی دانسته اند(3).

ج: از ابن عباس نقل شده که هر کدام از حروف مقطعه اسم اعظم می باشند(4).

د: در برخی روایات آمده است که اسم اعظم مرکب از حروفی است که در قرآن پراکنده اند و «الم» یک حروف آن است و پیامبر و امامان علیهم السلام مخاطب آن بوده و هر کس آن را بداند مستجاب الدعوه می گردد(5). و سعید بن جبیر گوید: اگر مردم می توانستند به درستی حروف مقطعه را ترکیب کنند اسم اعظم را به دست می آوردند(6).

ه: بعضی از دانشمندان اسم اعظم را مرکب از یازده حرف «اهم _ سقک _ صلع _