دفتر عقل و قلب صفحه 205

1- 1 . «تعلیقات علی شرح فصوص الحکم» ص 63 .

2- 2 . «رساله طلب و اراده» ص 33.

3- 3 . «اصول کافی» ج 2، ص 246؛ «مرآه العقول» ج 9، ص 297.

خواهد بود. سپس کلام میرداماد را در تفسیر این حدیث نقل کرده است. و پس از آن گوید:

«والذی سنح لهذا الراقم المسکین ان وجود لهذه الاشیاء الطبیعیه الکونیه وجود تجددی... »(1) و تردید را به معنای تغییر و تبدلی قرار داده است که در حرکت جوهری مطرح می شود. و فرموده هر تغییر سابقی امکان استعدادی برای رسیدن به مرتبه دیگر می شود و فرموده این گونه تغییرات در نوع انسان بیشتر وجود دارد.

حضرت امام خمینی رحمه الله در این جا تعلیقه ای بر کلام صدرالمتألهین نگاشته و پس از اشکال به صاحب اسفار و کافی ندانستن کلام او در شرح حدیث خود معنای دقیقی بر آن عنوان کرده اند. ما در این جا عین تعلیقه امام را به صورت کامل نقل می کنیم:

«بسم الله الرحمن الرحیم»

قوله قدس سره: والذی سنح لهذا الراقم المسکین... »

لایخفی انّ لما ذکره مع بُعده فی نفسه لایلائم مع ذیل الحدیث وهو قوله تعالی _ علی ما نقل _: «یکره الموت وانا اکره مساءته». والذی سنح لهذا الضعیف فی معنی الحدیث _ والعلم عنداللّه _ یتضح بعد تقدمه مقدمه وهی: إن عبادالله اما عرفاء واولیاء تکون قبله توجههم هو جهاله، ولا ینظرون الا الی محبوبهم وهم یشاهدون الحق وینجذبون الیه فطره وجبله ولا یکون العالم حجابا لهم عن جماله تعالی.

واما منغمرون فی زخارف الدنیا ویکون وجهه نظرهم الی الدنیا من غیر نظر الی عالم القدس ومحفل الانس، وهم الملحدون فی اسماء الله.

واما المؤمنون بالله الذین هم بحسب نور الایمان متوجهون الی عالم القدس وبحسب توجههم الی الکثره والملک یکرهون الموت.

والله تعالی اخبر عن حالهم من هذه التجاذب الملکوتی والملکی والالهی والخلقی، یقول: مایکون التجاذب الکذائی فی موجود من الموجودات مثل العبد المؤمن، هو یکره الموت لتوجهه الی الملک وانا اکره مساءته التی هی بقاءه فی الدنیا تبع حب خیره الذی هو