دفتر عقل و قلب صفحه 208

1- 1 . «رساله طلب و اراده» ص 73.

بالذات هستند و چه آنچه که مجعول بالتبع و بالعرض است. ولی خیرات بالذات «من الله» هستند و شرور بالذات «من الممکنات» می باشند».(1)

در این فرمایش حضرت امام اولاً شرور نه به صورت عدم محض مطرح شده اند آن گونه که افلاطون می گوید و نه به عنوان خیر کثیر و شر قلیل. بلکه امام مسأله عدم مضاف و وجودی بودن شرور را در نظر گرفته ولی آن ها را مثل ماهیت یا اتصاف مجعول بالتبع و بالعرض می داند نه بالذات. مثلاً کسی که بخواهد گندم کشت کند هدف بالذات و اصلی او به دست آوردن گندم است اما به هر حال لوازمی از قبیل به دست آمدن کاه و... نیز پدید خواهد آمد که مجعول و مقصود بالعرض می باشند.

عنایه الهیه

هدف خداوند متعال از آفرینش انسان و جهان چه بوده است؟

نمط ششم اشارات به بحث از غایات و مبادی آن ها اختصاص دارد و شیخ در شش فصل ابتدای این نمط به بحث از غایت خداوند پرداخته است و هر گونه غایتی را از فعل خداوند نفی کرده است بلکه شیخ معتقد است زشت ترین کلام آن است که گفته شود امور عالیه و مبادی بالا کاری را برای پایین انجام می دهند زیرا انجام دادن این ها بهتر است.(2) و بعضی به غلط تصور کرده اند که خداوند خودش غایت نداشته اما فعل او غایت دارد. و شیخ این کلام را به شدت ردّ کرده است.

حضرت امام خمینی رحمه الله در این موضوع معتقد است که: «گرچه غرض و فایده بر کارهای خدا مترتب است اما خدا در کارهای خود غرضی ندارد. زیرا غرض مؤثر در فاعل است و فاعلیت فاعل معلول علت غایی است، پس اگر کسی بگوید: خدا کاری را انجام می دهد برای آن که به مردم نفع رساند نه برای نفع خودش، این کلام همان مقدار فاسد و اشتباه است که گفته شود فداکاری را برای رسیدن خودش به یک غرض