دفتر عقل و قلب صفحه 209

1- 1 . «رساله طلب و اراده» ص 78.

2- 2 . «شرح اشارات» ج 3، ص 143.

انجام دهد. و هر دو کلام باطل است چه آن که غرض برای فاعل در نظر گرفته شود یا غرض برای فعل. البته معنای این کلام آن نیست که کارهای خداوند عبث باشد بلکه مقصود آن است که خداوند در فعل خود تحت تأثیر چیزی نیست و مستکمل به فعل خود نمی باشد. ولی اشکالی ندارد که گفته شود غایت فعل خدا خود ذات مقدس اوست و خداوند فاعل بالحُبّ باشد و عاشق ذات خود باشد، همان گونه که حدیث شریف: «کنت کنزا مخفیا فاحببت ان اعرف» دلالت بر آن دارد، یعنی غایت خداوند حب به ذات خودش می باشد».(1)

بسیط الحقیقه کل الاشیاء

این قاعده از غوامض علوم است و به گفته ملاصدرا جز با کمک خداوند کسی به فهم نائل نمی آید و بلکه پیش از او کسی به درستی این قاعده را درک نکرده است.(2)

در این قاعده گفته می شود: اگر هویت بسیطه الهیه کل الاشیاء نباشد لازم می آید که ذات مقدس خدا مرکب از کون الشی ء ولا کون باشد و این ترکیب است در حالی که فرض این است که او بسیط بوده و هیچ گونه ترکیبی ندارد. و اگر ما صفات خداوند را به ثبوتیه و سلبیه تقسیم می کنیم به معنای ترکیب از اثبات و سلب نیست بلکه صفات سلبیه خدا در واقع سلب سلب می باشند.

این قاعده آثار فراوانی در فلسفه و عرفان دارد مثل مسأله فرد و تام الحقیقه بودن واجب تعالی، و مسأله اجمال در تفصیل و تفصیل در اجمال، و نیز النفس فی وحدتها کل القوی.

النفس فی وحدته کل القوی وفعلها فی فعله قد انطوی(3)

حضرت امام در کتاب های خود این قاعده مهم را مطرح کرده و چند نکته مهم از آن استفاده کرده است مثل تجسم ملکات مختلف در قیامت، و یک انسان در یک