دفتر عقل و قلب صفحه 235

قضاوت می کند که اعتدال بهتر از افراط و تفریط است. البته تمسک به عرف و بناء عقلا در مباحث اخلاقی و عقلی شایسته نیست.

آنچه گذشت اشاره ای بود به موضوع علم اخلاق و اصول فضائل و رذائل اخلاقی که از هر کدام چندین صفت که زیرمجموعه و از فروعات آن هاست پدید می آید.

انسان

روح (موضوع اخلاق)

بدن (موضوع آداب)

قوه ناطقه

قوه غضبیه

قوه شهویه

افراط = وسواس

حد وسط = حکمت

تفریط = حُمق

افراط = تهور

حد وسط = شجاعت

تفریط = ترس

افراط = شره

حد وسط = عفت

تفریط = خمود

از مجموعه حکمت و شجاعت و عفت، عدالت پدید می آید. آن چه گذشت توضیح اخلاق بود. و اما سیر و سلوک علمی است که به بیان درجات و فاصله های بین انسان و خدا می پردازد که کتاب منازل السائرین این درجات را هزار درجه دانسته