دفتر عقل و قلب صفحه 236

و یک صد درجه را بیان کرده است. و همچنین در صد میدان و اوصاف الاشراف آن ها را سی و شش درجه قرار داده است. حضرت امام خمینی (ره) در بسیاری از مباحث اخلاقی خود به مباحث سیر و سلوک توجه داشته و آن ها را بیان می کند. که در دو کتاب جهاد اکبر و چهل حدیث کاملاً مشهود است.

حدیث اول از چهل حدیث امام

اولین مطلبی که امام مطرح می کنند، عبارتی است که پیش از ایشان، ابن سینا به کار برده اند؛ «اوّل درجات العارفین، ما یسمّونه بالإراده».

ابن سینا پیش از این عبارت، نکاتی را مطرح کرده اند که از نظر می گذرانیم:

نکته اول، معنای عرفان است که گذشت و درآنجا اختلاف نظرامام با ابن سینا بیان شد.

نکته دوم، این که بسیاری از مطالب عرفانی تمثیل هستند، نه واقعیت. قصه هایی که در کتاب های عرفانی و بعضی از احادیث دیده می شود، تمثیل است و نباید حمل بر واقعیت شود.

به عنوان نمونه یکی از این قصه ها را نقل می نماییم و سپس به شرح آن می پردازیم:

قصه اِبسال و سلامان

«ایشان دو برادر بودند، اِبسال برادر کوچک تر بود و مجرد و بسیار زیبا، و سلامان پادشاه آن مملکت بود. همسر سلامان عاشق برادرشوهر شد و او را دعوت به گناه کرد، اما ابسال تن به گناه نداد و فرار کرد. جنگی پیش آمد و ابسال در آن جنگ شرکت کرد. از آن جنگ تنها اِبسال زنده ماند و تمام نیروهایش کشته شدند و به همین دلیل تاج و تخت شاهی به او رسید».

نوزاد وقتی به دنیا می آید، ابتدا شهوت بطن در او رشد می کند، سپس شهوت حیوانی در او فعال می شود و پس از آن به آرامی عقل شروع به رشد می کند.

لذا در تهذیب نفس بحثی مطرح می شود که باید از اول به طرف آخر رفت، یا از آخر به طرف اول.