دفتر عقل و قلب صفحه 253

انسان دارای سه قوه: درک، غضب و شهوت است و هر کدام یک افراط و تفریط و حدّ وسط دارند و افراط و تفریط ها رذیلت است و حدّ وسط ها فضیلت می باشند. بنابراین شش صفت رذیله وجود دارد و سه صفت فضیلت یعنی حکمت، شجاعت، عفت. و مجموع این سه صفت را عدالت اخلاقی می نامند. پس فضایل اخلاقی چهار صفت می گردد. و رذائل عبارتند از: شروربودن و خمود، جربزه و ترس، وسواس و حماقت. و مجموعه این ده صفت را «امهات و اصول فضائل و رذائل می دانند و تمامی صفات اخلاقی باید به این صفات برگشت کنند.

نشانه های اخلاص از دیدگاه امام

از نشانه های اخلاص گفتار حکیمانه است؛ چرا که در روایت است که هر کس چهل شبانه روز اخلاص داشته باشد، حکمت از دل او بر زبانش جاری می شود.

به همین دلیل بوعلی سینا کتاب اشارات را و حافظ شیرازی و علامه حسن زاده اشعارشان را در چهله نشینی نگاشته و سروده اند.

نشانه دیگر اخلاص، نحوه برخورد شیطان با انسان است. شیطان مثل سگ درگاه خداست اگر کسی نخواهد پا به درگاه خدا بگذارد شیطان هم با او کاری ندارد؛ شیطان تنها به کسانی حمله می کند که بخواهند قدم به خانه خدا بگذارند. حال باید دید که ما چندبار با شیطان درگیر شده ایم و چند بار شیطان به ما حمله ور شده است.

داستان معروف آن شخص را شنیده اید که به شیطان گفت: طنابی که برای من مهیا کرده ای کدام است؟ شیطان گفت: توکه به طناب نیازنداری و خودت به دنبال من می آیی.

دیگر از نشانه های اخلاص، آیه «اولئک یُبدّل اللّه سیّئاتهم حسنات»می باشند؛ خداوند بدی برخی را به خوبی و خوبی بعضی را به بدی مبدّل می کند.

اگر کسی دید نماز و تلاوت قرآن و درس و ... او را از خداوند دورتر می سازد، باید بداند که عمل او خالصانه نبوده و گرفتار ریا می باشد؛ عبادت بی حضور قلب نه تنها اثر مثبت نمی گذارد، بلکه انسان را از خداوند دورتر می سازد.