دفتر عقل و قلب صفحه 255

است؛ در پاسخ، می توان به چند دلیل اشاره کرد.

مثلاً مسیحیت، شرقی است، یهودیت، غربی و اسلام، حد وسط است. دلیل شرقی بودن مسیحیت، آیه «و اذکر فی الکتاب مریم إذ انتبذت من اهلها مکانا شرقیا»و دلیل غربی بودن یهودیت، آیه «و ما کنت بجانب الغربیّ إذ قضینا إلی موسی الامر» و دلیل وسط بودن اسلام، آیه «و کذلک جعلناکم اُمّه وسطا» می باشد.

دلیل فلسفی افضلیت حد وسط این است که مزاج وقتی معتدل باشد، انسان سالم است و وقتی در حالت افراط و یا تفریط باشد، انسان از حالت اعتدال خارج می شود. به همین دلیل است که هیچ پیغمبری در قطب شمال یا گرمای آفریقا مبعوث نشده است؛ بلکه همه پیامبران در مناطق معتدل بوده اند.

امام املاک فضیلت و رذیلت را قرب و بُعد از خدا می دانند.

و با این ملاک برخی از عبادات ما نیز رذیلت اخلاقی به حساب می آید؛ چون اگر عبادتی با عجب، ریا و یا گناهان دیگر همراه بود، این عبادت موجب بُعد از خداوند می شود و در نتیجه، رذیلت اخلاقی به شمار می آید.

معنای قرب به خدا

قرب به خدا، به معنی سعه وجودی است؛ وجود خدای متعال بی نهایت است، هر کسی هرچه محدودتر باشد و سعه وجودی نداشته باشد، از خداوند دورتر است و هر کس که وجود او وسیع تر است، قرب او به خدا بیشتر است و چون خداوند بی نهایت است، لقای خدا هم بی نهایت خواهد بود.

معنای لفظی قرب و بعد مهم نیست؛ قرب و بعد، یافتنی است و یا علم حضوری باید به دست آید، نه با علم حصولی و به همین دلیل پیامبر و ائمه، قرب و بعد را معنا نمی کردند، بلکه مصادیق آن را بیان می کردند تا مردم درصدد یافتن آن باشند. قرب هر انسان به اندازه مقدار کاری است که انجام می دهد و به میزان برکات وجودی اوست و هر کس که منشأ آثار بیشتری باشد، قرب او بیشتر است.