دفتر عقل و قلب صفحه 256

درکات جهنم از قبیل اهانت و خذلان و لعنت نیز تا بی نهایت ادامه می یابد، درجات بهشت نیز تا بی نهایت است. اگر فرض کنیم که جهنم رفتن برای کسانی است که پایین تر و زیر صفر باشند، و کسی که شهادتین را بگوید بالای صفر است و کمال مثبت دارد امّا کسی که شهادتین نگفته است کمال منفی و نمره زیر صفر دارد. به همین دلیل، امام در کتاب های اخلاقی شان می فرمایند که حتی اگر مطمئن بودید کسی کافر از دنیا رفته است، او را لعنت نکنید، شاید در آخرین لحظه، توبه کرده، یا خدا او را بخشیده باشد؛ حتی می فرمایند کافر را به لفظ «کافر» که نشانه بدی و ناپاکی است، خطاب نکنید؛ حتی در دلتان نیز با چنین لفظی از او یاد نکنید.

چند نمونه از فضایل و رذایل از دیدگاه امام

ملاکی که امام برای خوب یا بدبودن به کار می برد، قرب و بعد به خداست؛ پس از آن حساب می کند چه اعمالی موجب قرب و بعد بیشتری می گردند و با انجام آنها درکات و درجات زیادتری طی می شود.

عجب و ریا در بعضی زمینه ها از چیزهایی است که موجب سقوط بی نهایت می شود؛ مثلاً اگر کسی ریا در اعتقادات داشته باشد، در نهایت سقوط است، نیز کسی که کبر در برابر خدا داشته باشد؛ «إنّ الّذین یستکبرون عن عبادتی سیدخلون جهنّم داخرین».

اما ریا در عبادت و یا عجب در برابر خلق خدا، گرچه گناه است، اما از درکات کمتری برخوردار است.

کسی که خود را طلبکار خدا می شمارد و عبادات خود را به حساب می آورد، گرفتار کبر است، نیز کسی که به خود ببالد که من درس اخلاق، عرفان یا تصوف می خوانم و این دروس بهتر از دروسی چون ادبیات و ... است، این ها تکبر در برابر مردم یا در علم است.

نشان عارف واقعی آن است که خود را از دیگران برتر و ممتاز نداند.

ابن سینامی گوید: یکی از انواع شرک این است که انسان عرفان رابرای عرفان بخواهد.