دفتر عقل و قلب صفحه 265

1- 1 . «آداب الصلاه» ص 192.

2- 2 . یک مقاله مفید در این زمینه، «اَسناد و مشایخ راویان صحیفه کامله» دکتر منصور پهلوان، علوم حدیث، ش 12، ص 26. (ویراستار)

3- 3 . «تفسیر سوره حمد» ص 151.

ب) مصباح الشریعه

سیّدبن طاووس می گوید:

«... مصباح الشریعه و مفتاح الحقیقه» را که ازامام صادق علیه السلام نقل شده است، همراه خود داشته باشد؛ زیرا این کتاب، در موضوع حرکت به سوی خدای متعال و آگاهی براسرار، بسیار با ارزش است.(1)

مرحوم حاجی نوری در «خاتمه مستدرک الوسائل» مفصلاً درباره اعتبار این کتاب، بحث نموده و سخنان علمایی را که صحّت آن را پذیرفته اند، نقل کرده است. آن گاه به بحث از روایات این کتاب پرداخته و می گوید: گرچه روایات این کتاب با سایر روایات ائمه اطهار علیهم السلام شباهتی ندارد؛ ولی لازم نیست که تمام روایات، مشابه یکدیگر باشند و شهادت علمای بزرگ به اعتبار این کتاب، برای اثبات اعتبار آن کفایت می کند.(2)

حضرت امام رحمه الله در آثار اخلاقی و عرفانی خود، فراوان به این کتاب اعتماد کرده و محتوای آن را به عنوان حدیث، نقل می نماید و بلکه شاید بتوان گفت در مباحث اخلاقی، به این کتاب، بیش از هر کتاب دیگری اعتماد کرده است؛(3) ولی در مباحث فقهی خود، هرگز به آن اعتماد ندارد و فرموده است:

به هر حال، متن این کتاب، خود، بهترین شاهد است که نمی تواند حدیث باشد؛ زیرا با سایر روایات، هماهنگی ندارد و از این جهت، شاید بتوان گفت که این کتاب، ساخته و پرداخته عالمانی است که گرایش های عرفانی داشته اند و برداشت های خود را از این کلمات ائمه دین، در این کتاب بیان داشته اند.(4)

به هر حال، وقتی ملاک ارزیابی کتاب حدیثی به صورت استحسانی و شخصی باشد، عالمی چون امام خمینی رحمه الله ، ادعا می کند که عبارت ها و مضامین «مصباح الشریعه»