دفتر عقل و قلب صفحه 268

1- 1 . «المکاسب المحرّمه» ج 1، ص 55.

بنابراین، کلام مرحوم صدوق، کاملاً صحیح است و عمل او در کتابش، برخلاف ادّعای او در مقدمه کتاب نیست.

د) بحارالأنوار

حضرت امام رحمه الله درباره کتاب شریف «بحارالانوار» معتقد است:

کتاب «بحارالانوار» که تألیف عالم بزگوار و محدّث عالی مقدار، محمدباقر مجلسی است، مجموعه ای است از قریب چهارصد کتاب و رساله که در حقیقت، یک کتابخانه کوچکی است که با یک اسم نام برده می شود. صاحب این کتاب، چون دیده کتاب های بسیاری از احادیث است که به واسطه کوچکی و گذشتن زمان ها از دست می رود، تمام آن کتاب را بدون آن که التزام به صحّت همه آن ها داشته باشد، در یک مجموعه به اسم «بحارالانوار» فراهم کرده و نخواسته کتابی عملی بنویسد یا دستورات و قوانین اسلام را در آن جا جمع کند تا در اطراف آن، بررسی کرده و درست را از غیر درست جدا کند. در حقیقت، «بحار»، خزانه همه اخباری است که به پیشوایان اسلام نسبت داده شده، چه درست باشد یا نادرست. در آن، کتاب هایی هست که خود صاحب «بحار»، آن ها را درست نمی داند؛ و او نخواسته کتاب عملی بنویسد تا کسی اشکال کند که: چرا این کتاب ها را فراهم کردی؟ پس نتوان هر خبری که در «بحار» است، به رخ دینداران کشید که آن، خلاف عقل یا حس است؛ چنان که نتوان بی جهت، اخبار آن را رد کرد که موافق سلیقه ما نیست؛ بلکه در هر روایتی باید بررسی شود و آن گاه با میزان هایی که علما در اصول تعیین کرده اند، عملی بودن یا نبودن آن را اعلان کرد.(1)

ما چون در کتب «آشنایی با بحارالانوار» به طور مفصّل، در مورد «بحارالانوار» بحث کرده ایم، از تحلیل و نقد و بررسی این کلام حضرت امام رحمه الله در این جا خودداری می کنیم.(2)