دفتر عقل و قلب صفحه 270

مقایسه هرکدام از این کتاب ها و روش فقهی و نقاط قوت و ضعف هر یک از حوصله این معرفی اجمالی خارج است. ما اینک تنها به معرفی مکاسب امام خمینی رحمه الله می پردازیم که در عین تألیف مستقل بودن حاشیه ای بر مکاسب به شمار می رود.

یکی از ویژگی های مهم آثار امام خمینی رحمه الله آن است که همه آنها به قلم مبارک خود اوست و آنچه در این کتاب ها آمده است، واقعا اندیشه و آرای خود اوست؛ ولی بعضی از کتاب های تقریرات، آنچه را به استاد نسبت می دهند بدور از واقعیت و ساحت کلام استاد است، آن گونه که قبلاً تناقضی آشکار از این گونه تقریرات نویسی ها را در همین بخش از مجله وزین آینه پژوهش تذکر دادم.

نکته دیگر آن است که حضرات آیت اللّه خوئی و بسیاری از فقهای دیگر در هر مسأله ای که عنوان می کنند، به همان سبک و روش شیخ بحث را عنوان کرده و پس از توضیح کلمات شیخ اعظم به نقد و بررسی آنها پرداخته و پس از جمع بندی نظر مبارک خود را بیان می کنند، ولی امام خمینی رحمه الله به جای پرداختن به عبارت های شیخ به دنبال طرح جدید هر مسأله است و تلاش می کند خود دلیل های جدیدی برای مسأله _ خارج از آنچه در کلمات شیخ آمده است _ یافته و ورود و خروج خود را در مسأله به سبک جدیدی عنوان کند. از این جهت شاید بتوان گفت روش ایشان مشابه روش مرحوم ایروانی در حاشیه مکاسب و کاملاً برخلاف روش مرحوم مامقانی است.

باتوجه به آنچه گذشت اهمیت مطالعه و تحقیق آثار امام خمینی رحمه الله روشن می شود، علاوه بر آنکه هرکدام از آثار ایشان در موضوع خود از بهترین کتاب ها به شمار می روند، جامعیت امام در علوم مختلف عقلی و نقلی و ظاهری و باطنی در تک تک آثار ایشان آشکار است و خود دید جامعی به خواننده خود نیز ارائه می دهد، در عین آنکه همیشه تلاش دارد فقه را آمیخته با فلسفه و علوم عقلی ننماید. ضمن آنکه مستدل و برهانی بودن آثار امام خمینی رحمه الله یک فکر منسجم و منطقی به خواننده داده و او را از اعوجاج فکری برحذر می دارد. به هر حال بحث از روش خاص فقهی