دفتر عقل و قلب صفحه 74

1- 1 . «نقد النصوص» ص 31.

2- 2 . قیصری در رسائل خود در توحید و نبوت و ولایت این تقسیم را ذکر کرده است.

3- 3 . «سر الصلوه» ص 4 با تلخیص بسیار.

حضرات خمس عبارتند از:

1 _ حضرت غیب مطلق یعنی احدیت اسمائی ذاتی و عالم آن سرّ وجودی است.

2 _ حضرت شهادت مطلقه و عالم آن عالم اعیان در حضرت علمیه و عینیه است.

3 _ حضرت غیب مضاف اقرب به شهادت و عالم آن وجه ظاهر اعیانی است.

5 _ احدیت جمع اسمائی غیبی و شهادت و عالم آن کون جامع است.(1)

به هر حال «انسان کامل» یکی از حضرات خمس عرفانی است که از آن به «کون جامع» تعبیر می شود، اما می توان به صورتی دیگر به انسان و تمام موجودات نگریست و هر چیزی را مظهر کون جامع دانست، زیرا «کل شیء فیه کل شیء» و «کل شیء فی کل شیء»، و این خود یکی از احکام مترتب بر قاعده بسیط الحقیقه کل الاشیاء است.

حقیقت انسان چون جامع جمیع تعیّنات است و همه احکام آنها را داراست، می تواند مظهر اتمّ و مرآه تامّه حق تعالی باشد و هیچ موجود دیگری این صلاحیت را ندارد.

نظری کرد ببیند به جهان صورت خویش خیمه در آب و گل مزرعه آدم زد

و این است معنای آنکه «ان اللّه خلق آدم علی صورته».

اعلم یا حبیبی أنّ العوالم الکلّیه الخمسه ظلّ الحضرات الخمس الالهیه، فتجلّی اللّه تعالی باسمه الجامع للحضرات، فظهر فی مرآه الإنسان فإنّ اللّه خلق آدم علی صورته ... و هو الاسم الاعظم و الظلّ الأرفع و خلیفه اللّه فی العالمین، و تجلّی بفیضه الاقدس و ظلّه الأرفع فظهر فی ملابس الاعیان الثابته من الغیب المطلق و الحضره العمائیه، ثم تجلّی بالفیض المقدس و الرحمه الواسعه و النفس الرحمانی من الغیب المضاف و الکنز المخفی و المرتبه العمائیه علی طریقه شیخنا العارف مدظلّه فی مظاهر الارواح الجبروتیه و الملکوتیه، ای عالم العقول المجرده و المنفوس الکلیه، ثمّ فی مرائی عالم المثال و الخیال المطلق ای عالم المثل المعلقه، ثم فی عالم الشهاده المطلقه ای عالم الملک و الطبیعه، فالانسان الجامع لجمیع العوالم و ما فیها ظل الحضره الجامعه