دفتر عقل و قلب صفحه 75

1- 1 . «تعلیقات علی شرح فصوص الحکم» ص 23.

الالهیه، و عالم الاعیان ظل الحضره الغیب المطلق، و عالم العقول و النفوس ظل الحضره الغیب المضاف الاقرب الی المطلق، و عالم الخیال و المثال المطلق ظل الحضره الغیب المضاف الاقرب الی الشهاده، و عالم الملک ظل الحضره الشهاده المطلقه، الم تر الی ربک کیف مدّ الظل _ فی الحضره الاسمائیه و الاعیان الثابته بالظل الاقدس و فی الحضره الشهاده و عالم الملک و الملکوت و الجبروت بالظل المقدس.(1)

در تمام کلمات عرفا حضرت کون جامع یا انسان کامل مرتبه پنجم یا آخرین درجه بود، زیرا به اعتبار تنزلات حاصل از تجلیات انسان در پایین تر درجه قرار گرفته است؛ ولی همین انسان با سیر صعودی خود می تواند به مقام «او ادنی» برسد و عالم اکبر بوده و جامع جمیع حضرات دیگر نیز باشد. پس انسان کامل دارای درجه جمع الجمعی است که با فنای در احدیت و بقای به وجود حق تعالی به اعلی درجه می رسد.

ولایت مطلقه

چون انسان کامل صاحب ولایت مطلقه است، لازم است در اینجا ولایت مطلقه توضیح داده شود.

ولایت به معنای قرب به حق سبحانه و تعالی است.(2) بالاترین درجه قرب به حق، ولایت باطنی انسان کامل است. سید حیدرآملی فرموده: «ولایت کمال اخیر حقیقی انسان است»(3) گویا اگر به تعبیر منطقی توجه شود ولایت همچون فصل اخیر انسان است که انسانیت به اوست، و کامل بودن انسان کامل نیز به ولایت است.

ولایت به عامه و خاصه تقسیم می شود. ولایت عامه همان است که در آیه شریفه «اللّه ولی الذین آمنوا»(4) عنوان شده است و ولایت خاصه همان فناء فی اللّه ذاتا وصفهً و قولاً است و به کسی ولّی خدا گفته می شود که فانی فی اللّه و قائم باللّه باشد