سیری در الغدیر صفحه 101

نحوه انتخاب نمودن خلیفه و امام از آن جائی که ابو بکر با انتخاب ابو عبیده جراح وعمر بن خطاب بن خلافت رسیده ، مبنا بر این شده است که در انتخاب امام ، اجماع مردم و موافقت مسلمین شرط نیست بلکه آنچه که ضرور است موافقت دو نفر از رجال حل و عقد می باشد . یعنی اگر دو نفر از رجال حل و عقد با کسی به عنوان خلیفه بیعت کنند ، آن فرد تا آخر عمر خود ، خلیفه مسلمانان خواهد بود و بر تمامی مسلمین اطاعت از وی واجب است . قاضی عضد ایجی می گوید : " اکنون که ثابت شد امامت به وسیله انتخاب و بیعت حاصل می شود ، این نکته را نیز بدانید که در این دو امر ( یعنی انتخاب امام و بیعت با او ) هیچ گونه نیازی به اجماع نیست . . . بلکه بیعت یک یا دو نفر از اهل حل و عقد هم کافی می باشد . . . چنان که صحابه پیامبر بر عقد بیعتی که عمر با ابو بکر کرد و نیز به عقد بیعتی که عبد الرحمان بن عوف با عثمان نمود اکتفا کردند و در قبور خلافت ابو بکر یا عثمان

، اجماع و اتفاق نظر مردم مدینه را شرط ندانستند تا چه رسد به این که اجماع امت را شرط بدانند . . . " . ( 30 ) تمامی کسانی که بر کتاب مواقف شرح نوشته اند ( یعنی سید شریف جرجانی ، مولی حسن چلبی وشیخ مسعود شیروانی ) سخنان قاضی

قسمت دوم

عضد ایجی را که فوقا ذکر شده پذیرفته اند . ( 31 ) امام الحرمین جوینی ( متوفی 478 ) می گوید : " بدانید که در بستن عقد امامت ، اجماع و موافقت همه شرط نیست . و لذا حتی اگر مردم موافقت نکنند ، امامت ثابت می شود . دلیل این سخن ما این است که : وقتی امامت برای ابو بکر ثابت شد ، وی بیدرنگ شتافت تا احکام مسلمانان را امضاء ( و برای آنان فرمان صادر ) کند وی هیچ درنگ و تأملی نکرد تا خبر امام و خلیفه شدن او به برخی از یاران پیامبر که در مناطق دور دست زندگی می کردند برسد . . . لذا نظر درست این است که عقد امامت ، با بیعت یک نفر از اهل حل عقد نیز منعقد می شود " . ( 32 )

+ ( 32 ) الارشاد ( تألیف جوینی ) ص 424 .