سیری در الغدیر صفحه 105

باقلانی می گوید : " . . . اصحاب حدیث معتقدند که امام ، به سبب ارتکاب گناه و ظلم ، و به سبب غصب اموال و ضرب و شتم مردم و کشتن کسانی که حفظ جان آنها واجب است ، و به سبب ضایع کردن حقوق مردم ، و تعطیل نمودن حدود و احکام الهی از مقام خود بر کنار نمی شود ، و خروج بر چنین امام فاسق و ظالمی واجب نیست بلکه واجب است که او را نصیحت و موعظه کنند و از عذاب الهی بترسانند . . . " ( 41 ) تفتازانی می گوید : " . . . اگر خلیفه فاسق یا جاهل باشد ، بنا بر اظهر ، امر خلافت برای او ثابت است . . . " . ( 42 ) نتیجه احکام فوق بر اساس احکام فوق جایز نیست کسی بر کارهای غیر انسانی خلفاء حتی خرده بگیرد . چه کسی را حق آن است به ابو بکر اعتراض کند که چرا - در مصلای مدینه - دستور آتش زدن " فجائه " را دادی ؟ ( 43 ) - خلیفه ( ابو بکر ) می تواند فرمان تهاجم به خاندان معصوم پیامبر را هم صادر کند ( 44 ) - خلیفه می تواند بر فراز منبر

برود و در مقابل مهاجرین و انصار به فاطمه ( ع ) ناسزا بگوید . ( 45 ) - خلیفه می تواند در حکومتش ، فحاشی را سیره خویش سازد . ( 46 ) - خلیفه می تواند از روی بی اطلاعی قرآن را به رأی خود تفسیر نموده ، ( 47 ) موجب گمراهی ( 41 ) التمهید ص 186 .

( 42 ) شرح المقاصد ج 2 / 272 .
( 43 ) فجائه نام کسی است . برای اطلاع از این واقع رجوع بفرمایید به : تاریخ طبری ج 3 / 234 ، البدایه والنهایه ج 6 / 319 ، کامل ابن اثیر ج 2 / 134 ، تاریخ ابن خلدون ج 2 / قسمت دوم / 72 .
( 44 ) تاریخ ابی الفدا ج 1 / 156 ، العقد الفرید ج 2 / 253 .
( 45 ) شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ج 4 / 80 ط قدیم [ = ج 16 / 215 ط جدید ] . ( 46 ) صواعق المحرقه ص 43 . همچنین مراجعه شود به الغدیر ج 7 / 224 .
( 47 ) هنگامی که از ابو بکر درباره معنی یکی از آیات قرآن سؤال کردند ، وی با آنکه جواب درست را نمی دانست - به غلط اظهار نظر نمود و گفت : " إنی سأقول فیها برأیی فان یک صوابا فمن الله ، وإن یک خطأ فمنی و من الشیطان " [ = من در معنی این آیه به رأی خودم اظهار نظر می کنم

. اگر درست بود که از خداست ، و اگر اشتباه بود از