امامت و ولایت حضرت علی علیه السلام صفحه 8

2 - املا وأمالی

واژه «أمالی» جمع «املا» است، و«املا» تقریباً به همان معنای متبادر در ذهن؛ یعنی بیان کردن مطالب از سوی کسی برای این که دیگری آن را بنویسد، می باشد.

این کار از زمان های دور رایج بوده است. چنان که کتابی به املای حضرت موسی علیه السلام و به خطّ هارون علیه السلام نسبت داده شده است (1) همچنین کتابی به املای حضرت عیسی علیه السلام وخط شمعون علیه السلام منسوب است. (2) در نزد ائمّه علیهم السلام نیز کتاب هایی به املای پیامبر خداصلی الله علیه وآله وفاطمه زهراعلیها السلام وبه خط امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام موجود بوده است. (3)

صحیفه سجّادیه به املای امام سجّادعلیه السلام وخط امام باقرعلیه السلام ودر حضور امام صادق علیه السلام، نوشته شده است. (4)

بسیاری از اصحاب ائمّه علیهم السلام در محضر آن بزرگواران، شنیده های خود را می نوشتند. حدیث معروف «توحید مفضّل» به املای امام صادق علیه السلام و خط یکی از اصحابشان به نام مفضل می باشد. (5)

بیشتر روایات در بین راویان احادیث، به صورت املا دست به دست می شد. چه بسیار که در سند روایات به این مطلب تصریح شده است.

به هر حال، شاید مطمئن ترین راه انتقال مطالب، روش املا باشد که در علوم وفنون مختلف، بین دانشمندان وشاگردان آن ها، مرسوم بوده است. شیوه کار به این صورت بوده که دانشمندی، در مجالسی، دانسته هایش را بیان می کرده ودیگران گفته های او رامی نوشتند و گاه مجموعه مطالب نوشته شده به صورت کتاب و به نام «امالی» یا «مجالس» تألیف می شد.

در میان کتاب های شیعی که به این شیوه نگارش یافته، سه کتاب که توسط سه تن از دانشمندان بزرگ شیعه به نام های: شیخ مفید، شیخ صدوق وشیخ طوسی «رحمهم اللَّه» تألیف شده است، معروفیت بیشتری دارند.

1- 8. علامه مجلسی: بحار الأنوار ج 10، ص 20.
2- 9. علامه مجلسی، بحار الأنوار، ج 38، ص 49.
3- 10. کلینی: کافی، ج 1، ص 138 تا 241.
4- 11. مراجعه شود به ابتدای صحیفه سجادیه.
5- 12. علامه مجلسی، بحار الأنوار: 3 ص: 57.