شناخت از دیدگاه فطرت صفحه 14

]دكتر بهشتي:[ آهان! »آگاهي‌ها« اول گفتيد »آگاهي‌هاي«. پس »ي« ندارد. آگاهي‌ها تشكيل‌دهنده ذهن ما يا بخشي از ذهن ماست. اين مطلب به اين اعتبار است كه در تعريف ذهن چند نظر وجود دارد. يك نظر اين است كه ذهن چيزي جز همين آگاهي‌هاي روي هم انباشته نيست. تعريف ديگر اين‌كه ذهن ظرفي است كه اين آگاهي‌ها در آن ريخته مي‌شود و در رابطه با يك‌ديگر قرار دارد. تعريف سوم اين‌كه ذهن عبارت است از يك استعدادي كه با هر آگاهي فعليّت پيدا مي‌كند و رشد مي‌كند. اين‌ها تعريف‌هاي گوناگوني براي ذهن هستند. ما نخواستيم يك تعريف را انتخاب كنيم. خواستيم بگوييم به هر حال هر يك از اين سه تعريف درست باشد آگاهي‌ها يا بخشي از ذهن است، يا خود ذهن است، و يا اين‌كه چيزهايي هستند كه در ذهن به وجود مي‌آيند. به هر حال، رابطه‌اي با ذهن دارند. ذهن و آگاهي در ارتباط نزديك با يك‌ديگر قرار دارند.

]يكي از حاضران:[ آيا ذهن و روح يكي هستند؟

]دكتر بهشتي:[ نخواستيم اين‌جا وارد اين بحث‌ها بشويم. اصلاً از من نخواهيد كه وارد اين بحث‌ها بشوم. ما مي‌خواهيم بحث شناخت را جمع و جور جلو ببريم و به آن نتيجه برسيم. وقتي فارغ شديم هر چه مي‌خواهيد از اين سؤالات حاشيه‌اي بكنيد. آن‌جا به دوستان گفتيم كه »الا يا ايها الطلاب ناشي! عليكم بالمتون، لا بالحواشي«.

يكي از راه‌ها و روش‌هاي صحيح آموختن اين است كه انسان مطلبي را دنبال كند تا روشن شود. اگر هم سؤالات جنبي براي او پيش مي‌آيد يادداشت كند و بگويد كه اين‌ها بالاخره حل مي‌شود. بله، سؤالاتي هستند كه اگر حل نشوند اصل مطلب حل نمي‌شود؛ من آن‌ها را جواب مي‌دهم. امّا اين‌كه ذهن و روح يكي هستند يا دو تا، فعلاً ارتباطي با اين بحث ما ندارد. يكي باشند يا دو تا، بحث ما همين است كه هست.

به سؤالات رسيده جواب بدهم يا بحث را ادامه دهيم؟

]حضار:[ بحث را ادامه دهيد.

]دكتر بهشتي:[ بسيار خوب. بخش بعدي:

انواع آگاهي

1- آگاهي‌هايي كه از راه حواس يا مشابه آن به دست مي‌آيد.

2- آگاهي‌هايي كه از راه تجزيه و تحليل و تركيب و جمع‌بندي آگاهي‌هاي نوع اول به دست مي‌آيد.