- اشاره 1
- پيشگفتار 1
- جلسه اوّل 1
- شناخت قابل تعريف نيست 2
- شناخت رابطهاي است با محيط 2
- آگاهي انسان نسبت به خويش (خودآگاهي) 2
- ذهن و عين 3
- تأثير ذهن و عين در يكديگر 3
- ذهن بخشي از عين است 3
- مهمترين انتظار از ذهن 4
- پاسخ به پرسشها 4
- نقش و ارزش اصلي آگاهي، واقعنمايي است 11
- جلسه دوّم 11
- تفاوت حقيقت و واقعيت 11
- انواع آگاهي 14
- مشاهدات دروني 15
- تعريف فكر 16
- آگاهيهاي مأخوذ از تجزيه و تحليل و جمعبندي 16
- آگاهيهاي قبل از تجربه 16
- آگاهيهاي اشراقي و عرفاني 17
- پاسخ به پرسشها 17
- وحي 17
- موضوع شناخت: چه چيزي را ميشناسيم؟ 21
- جلسه سوّم 21
- نقد علمي بودن ماركسيسم و ماترياليسم 22
- تقسيم موضوعات شناخت به متطوّر و ثابت 22
- پاسخ به پرسشها 23
- جلسه چهارم 27
- تغيير و ثبات تصاوير ذهني 27
- اشاره 27
- تغيير در ساختمان مغز و اندامهاي شناخت 28
- پاسخ به پرسشها 29
- مشاهده 32
- جلسه پنجم 32
- اشاره 32
- خطاي در حواس 32
- تفسير خطاي حس در مشاهده سراب و موارد ديگر 33
- خطاي حس در مشاهده آتشگردان 33
- جلسه ششم 36
- شيوه پي بردن به خطاهاي حسي 36
- اشاره 36
- انديشه تحليلگر و بيرون آمدن از شك 37
- حدود كاربرد روش تجربي 37
- نقش ذهن تحليلگر در ابداع نظريات 38
- جلسه هفتم 39
- خلاصه نتايج قبل 39
- ادراكات بديهي و نظري 40
- ادراك مادي نيست 40
- معناي ديالكتيك 41
- علم حضوري و حصولي 41
- آداب مباحثه 41
- معناي روش تجربي و اصول آن 42
- معناي تز، آنتيتز، سنتز 42
- قرآن و مشاهده 43
- محدوديتهاي روش تجربي 43
- اصول تجربي مورد قبول قرآن 44
- پاسخ به پرسشها 44
- جلسه هشتم 45
- اشاره 45
- بررسي اصول ماترياليسم ديالكتيك 45
- سير حركت تاريخ در ماترياليسم ديالكتيك 46
- نقد اصالت تاريخ ماترياليسم ديالكتيك 46
- بررسي اصل تضاد و تناقض 46
- نقد تعميم اصل تضاد به جهان 47
- پاسخ به سؤالها 48
- فهرست اعلام 49
]سؤال:[ فرموديد انسان به دنبال وضعيت ثابتها ميرود. آيا در اين رهگذر مقطع زماني و مسأله نياز آدمي دخالت ندارد؟
دخالت داشته باشد! اينها در اين بحث مطرح نيست. آنچه مهم است اين است كه شما دنبال لباسي ميرويد كه ديروز پوشيده بوديد. در بحث شناخت خواهيم ديد كه اين مسايل چه تأثيرهايي دارد.
]سؤال:[ بهجز قوانين، چه چيزهايي ثابت هستند؟ و اينكه عالم حادث است را چگونه تعبير ميكنيد؟
ما فعلاً ردپايي از ثابتها پيدا كرديم، تا بعد ببينيم آيا بهجز اين مورد، ثابت ديگري نيز داريم يا نداريم. البته، اين بحث موكول به آينده است. بنده در اينجا نخواستم پيرامون ثابت و متغير بحث كنم. خواستم بگويم موضوعات شناخت بعضي ثابتند و بعضي متغير.
]سؤال:[ بحث آنتولوژي توحيدي را در حيطه كداميك از تقسيمبنديهاي موضوع شناخت قرار ميدهيد؟
آنتولوژي يعني وجودشناسي. بنابراين، آنتولوژي )با توحيدي يا غيرتوحيدي بودن آن كار نداريم(، يعني شناخت وجود.
]سؤال:[ در مورد اينكه »حركت، يك شدن است« توضيح بفرماييد.
حركت يك واقعيت است؛ امّا واقعيتي كه در ذاتش تغيير است. پس، يك شدن است - در مقابل »بودن«. »شدن« را در مقابل »بودن« به كار ميبريم.
]سؤال:[ استاد مطهري، طبيعت، تاريخ و ذهن را بهعنوان »منبع« ]شناخت ميداند[. ممكن است توضيح دهيد شما چرا آن را به عنوان »موضوع« شناخت آورديد؟
بله. به حساب ديدهاي مختلف است.بحث من، فعلاً، پيرامون موضوع شناخت است. در آينده، درباره اينكه آيا اينها منبع شناخت نيز هستند يا نيستند بحث ميكنيم.