پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج صفحه 11

کسی مانند صوفی ها، اصلًا جلوه خارجی و شکل ظاهری را رعایت نکند، خود و دیگران را گمراه نموده و با این عمل از دین خارج می شود.

آنان ادعا می کنند که در پی حقایق بوده و به شکل ظاهر کاری ندارند، ولی می بینیم که حقایق را نیز بوجود نمی آوردند و کسی که شکل ظاهر را ترک کند، حتماً روح و ماهیت را نیز ترک خواهد کرد و ضرر این کار از هر چیزی برای اسلام بیشتر است؛ زیرا بقای دین با حفظ شکل و ظاهر آن است. این نه بدان جهت است که اسلام از شکل ظاهری و معنای باطنی تشکیل شده و کسی که یکی از این دو را ترک کند، اسلام را ترک کرده است- که گرچه این مطلب درستی است وکسی در آن شکی ندارد- بلکه بدین علت است که مراقبت از ظواهر و حفظ آن، موجب پیروی بیشتر مردم از دین می شود؛ زیرا معانی دین اموری باطنی است که معمولًا برای مردم آشکار نمی گردد تا از آن پیروی کنند. تنها چیزی که مردم می بینند، شکل ظاهری معانی دین است و علت اینکه سفارش بیشتری به روح ومعانی دین می کنیم، این است که نزد شارع، روح و معانی مهم تر از شکل و ظاهر آن است. بنابراین به همان مقدار که به شکل و ظاهر اهمیت می دهیم، باید به روح و معنا نیز اهمیت دهیم.

باید در ظاهر کار بیشتر به شکل و ظاهر آن، توجه داشته باشیم و در باطن به روح و معنا.(1)

2. علامه سید ابوالحسن رفیعی قزوینی

وقتی که هفت سنگ به ستون می زنی، شیطان را از طرف این قوای هفت گانه، طرد می نمایی و راه نفوذ او را سد می کنی. افزون بر آن، با این هفت سنگ انداختن، هفت در جهنم را به روی خود می بندی. این حقایق، روی اصل اصیل و رکن رکین قرار گرفته است. اینها اسرار و حقایق عبادات است که در روح و عمق عبادات در دین مبین اسلام، نهفته است. تمام احکام و دستورات دین حنیف اسلام، اسرار و رموز و حقایق عالی و پر ارزش دارد. اینها را باید با دقت و تعمق استنباط و استخراج کرد؛ مثل این است که خاک ها و سنگ ها وگل ها را کاوش کنی و آب زلال و صاف و خنک لذت بخش از قعر آن بیرون آوری که انسان، حیوان، مزرعه، نباتات و درخت ها را سیراب کند، و آنها را شاداب و با طراوت سازد.(2)