پیش درآمدی بر فرهنگ نامه اسرار و معارف حج صفحه 18

1- مائده 5، آیه 2.

2- بقره 2، آیه 126.

3- حج 22، آیه 25.

4- بقره 2، آیه 125.

ب. مشخصه های دیگر مناسک حج

1. شعائر بودن مناسک حج

قرآن مجید پس از ذکر برخی از مناسک حج، مجموع آنها را شعائر الهی دانسته است: یا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لا تُحِلُّوا شَعائِرَ اللَّهِ وَ لَا الشَّهْرَ الْحَرامَ وَ لَا الْهَدْیَ وَ لَا الْقَلائِدَ وَ لَا آمِّینَ الْبَیْتَ الْحَرامَ؛@ شعائر پرچم اسلام و نمایانگر محتوا واهداف آن است.

2. حضورافراد توانمند از نظر بدنی ومالی

چون حج بر مستطیع واجب است؛ وَ لِلَّهِ عَلَی النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا.(1) هر ساله عده ای از متن جوامع اسلامی در مکه حضور به هم می رسانند و این ویژگی، نمایانگر بی نیازی و قدرت اقتصادی و مالی جامعه اسلامی است.

3. حضور نیازمندان و فقیران در حج

گرچه حج بر افراد مستطیع واجب است؛ ولی هر جا که ثروت وجود داشته باشد، نیازمندان به جهت کار و تأمین معیشت به آنجا روی می آورند. از همین رو در احکام حج به آنها توجه شده و وجود آنان در نظر گرفته شده است: وَ أَطْعِمُوا الْبائِسَ الْفَقِیرَ(2) و فَکُلُوا مِنْها وَ أَطْعِمُوا الْقانِعَ وَ الْمُعْتَرَّ (3) بر این اساس و به طور مکرر بر تأمین نیاز آنان تاکید شده است.

4. ذکرالله بودن حج

از جمله اهداف مقدس مناسک حج، یاد خداوند است. البته این

صرفا یاد کردذهنی نیست؛ بلکه یادی عملی است که در انجام مناسک حج تحقق می یابد: وَیَذْکُرُوا اسْمَ اللَّهِ فِی أَیَّامٍ مَعْلُوماتٍ (4)و لِتُکَبِّرُوا اللَّهَ عَلی ما هَداکُمْ وَ بَشِّرِ الْمُحْسِنِینَ.(5)

5. پیوند با نبوت وامامت

مناسک حج در پیوند نبوت و امامت است. از همین رو پس از طواف که محور