کتاب علم صفحه 100

درجات واجدیّت نور علم

برای تبیین دقیق تر مطلب می توانیم نور یک علم را دارای درجات بدانیم. البته این درجه بندی در واقع به واجدیّت و مالکیت ما از نور علم برمی گردد. ممکن است کسی چیزی را بشناسد، امّا شناختش از آن سطحی باشد و دیگری با واجدیّت شدیدتری از آن نور، شناخت عمیق تری از همان چیز پیدا کند.

دانستن این حقیقت که زهد در دنیا درد و دوای آن را به انسان می نمایاند، مصداق نور علم است که می تواند درجات داشته باشد. درجه ی سطحی آن در ابتدای شنیدن حدیث به ملک شنونده درمی آید و سپس هر چه بیشتر به آن عمل کند، درجه ی واجدیتش از نور آن شدیدتر می شود. هر درجه ای از واجدیّت نور علم آثاری دارد که متفاوت با درجات پایین تر است. درجه ی بالاتر عمق بیشتری دارد و آثار آن هم برای مالک آن کامل تر و عمیق تر است.

درجات اولیه ی مالکیت نور علم هنوز قرار و استقرار ندارد و با کوچک ترین لغزشی از قلب عالم می گریزد. امّا وقتی به درجات عمیق تر برسد، در دل جا باز می کند و کم کم به آن جا می رسد که دیگر هیچ گاه صاحب خود را ترک نمی کند.

عدم استقرار علم در قلب

در فصل چهارم به مناسبت بحث اخذ حکمت از مشرک و منافق، اشاره کردیم که کلمه ی حکیمانه در سینه ی منافق هم وارد می شود، ولی چون او اهل عمل نیست، در قلبش استقرار و سکونت پیدا نمی کند. وقتی چیزی در جای مناسب خودش نباشد، آرام و قرار ندارد؛ بلکه می خواهد از آن جا فرار کند و در جای خودش قرار بگیرد. این است که کلمه ی حکیمانه در سینه ی منافق استقرار پیدا نمی کند، آن قدر بالا و پایین می شود تا از آن جا بگریزد. تعبیری که امیرالمؤمنین (علیهِ السَّلام) در این مورد به کار برده اند، این است: