کتاب علم صفحه 110

فصل هفتم: بایسته ها و نبایسته های علم

جایگاه بایسته ها و نبایسته ها

در این فصل بر آن ایم که بایسته ها و نبایسته های علم و عالمان را برشماریم؛ آن اوصافی که شایسته ی عالم واقعی است و آن چه که برای او شایسته نیست. خصوصیاتی که برای علام و عالم بیان شده هم ثبوتی است و هم اثباتی؛ یعنی هم در تحقق علم مؤثر است و هم راه شناخت عالم از غیر عالم است. هم چنین اوصافی که نباید علم به آن متصف باشد، هم مانع استقرار نور علم در قلب انسان است و هم نشانگر این که اگر کسی چنان باشد، عالم حقیقی نیست.

در فصول گذشته دانستیم که علم نوری است در قلب آن که خداوند هدایتش می کند. معطی و مملک این نور خداست و آن چه تحت عنوان «تعلم» انجام می دهیم، صرفاً مقدمه و زمینه ای برای تملیک این نور از جانب خدا به قلب ماست. چون چنین است، باید ببینیم خدای متعال چه مقدماتی برای ایجاد این فعل خود قرار داده و دل های چه کسانی را مناسب اعطای این نور دانسته است. نباید به خود و آن چه انجام می دهیم متکی باشیم، بلکه این امور به دلیل آن که خداوند آن ها را زمینه و مقدمه ی صنع خود قرار داده، برای ما خواستنی هستند. در مقابل، باید ببینیم خداوند چه ویژگی هایی را مانع و سد راه اعطای نور علم به قلب انسان قرار داده است. از آن ها دوری کنیم و اگر خدای ناکرده گرفتارشان هستیم، سعی کنیم از خود جدا سازیم تا دل های ما لیاقت تحمل نور الهی را پیدا کند.