کتاب علم صفحه 111

با این نگرش به سراغ شناخت و معرّفی بایدها و نبایدهای علم و عالم می رویم، البته چون احصای همه ی آن ها در این کتاب ممکن نیست، سعی می کنیم اهم آن ها را در این فصل برشماریم.

تواضع: رأس علم

در میان بایسته های علم در چند مورد تعبیر «رأس العلم» به کار رفته است. یقیناً آن چه سر علم نامیده شده، نسبت به سایر اوصاف از اهمیت بیشتری برخوردار است. امام صادق (علیهِ السَّلام) از جد گرامی خود امیرالمؤمنین (علیهِ السَّلام) نمقلنقل کرده اند که فرمود:

یا طالب العلم، ان العلم ذو فضائل کثیره فراسه التواضع.(1)

ای جوینده ی علم، همانا علم فضایل زیادی دارد، پس راس آن تواضع است.

اهمیت این ویژگی چنان است که حضرت عیسی بن مریم (علیهِ السَّلام) روزی به حواریون خود فرمود: من نیازی به شما دارم، آن را برآورده کنید. گفتند: حاجت شما رواست. ایشان برخاستند و پاهای آنان را شستند. آن ها گفتند: یا روح الله، ما برای این کار (شستن پاهای شما) سزاوارتر بودیم. فرمود:

انَّ احَقَّ الناسِ بِالخِدمَهِ العالِمُ انَّما تَواضَعتُ هکَذا لِکَیما تَتَواضَعُوا بَعدی فِی النّاسِ کَتَواضُعی لَکُم.

همانا سزاوارترین مردم به خدمت کردن، عالم است. من چنین تواضع نکردم مگر برای آن که پس از من در میان مردم مانند تواضع من نسبت به خودتان تواضع کنید.

بِالتَّواضُعِ تُعمَرُ الحِکمهُ لا بِالتَّکَبُّرِ و کَذلِکَ فی السَّهلِ یَنبُتُ الزَّرعُ لا فی الجَبَل.(2)

به تواضع است که حکمت آباد می گردد نه به تکبر، چنان که گیاه در دشت می روید نه در کوه. .