کتاب علم صفحه 114

و بیشتر می بیند، به همه ی این برکات می رسد. چون خود را عالم نمی داند، در طلب علم می کوشد و در برابر اهل علم خضوع و خشوع می کند. در یک مسأله ی اختلافی نظر خود را بی عیب و نقص و بهترین نظر نمی شمارد؛ چون احتمال خطایش را در آن مساله جدی می داند. بیش از آن که اظهار نظر کند، سکوت را پیشه می سازد و خود را از خطا کردن برحذر می دارد و آن گاه که به یک امر جدید و ناآشنا برخورد می کند، منکر آن نمی شود؛ چون جهالت خود را پذیرفته است.

همه ی این ویژگی ها نشانگر تواضع عالم واقعی است و آن که از این اوصاف بی بهره است، جاهلی است که خود را عالم می پندارد. توجّه به این اوصاف و کوشش برای ایجاد آن ها به نوبه ی خود تأثیر به سزایی در تحقق بخشیدن به روحیه ی تواضع در انسان دارد.

حب ریاست: آفت علما

به همان اندازه که بودن روحیه ی تواضع در عالم منشأ خیرات و برکات است، نبودن آن هم آفات زیادی برای او به دنبال می آورد. اگر تواضع نباشد، تکبّر جای آن را می گیرد و تکبّر یعنی خود بزرگ بینی. بنده ای که ذاتاً فقیر و نادار است و هر چه دارد امانت خدا در دست اوست، حقیقتاً بزرگ نیست. امّا بلا و درد بی درمان انسان این است که وقتی خود را دارای کمالی ببیند، طغیان می کند و بنده بودنش را فراموش می کند. در این صورت انواع آفات قلبی گریبان گیر او خواهد شد. یکی از این آفات حب ریاست است. امیرالمؤمنین (علیهِ السَّلام) فرمودند:

آفَهُ العُلَماءِ حُبُّ الرِّیاسَهِ.(1)

آفت علما حب ریاست است.

حب ریاست، دوست داشتن آقایی و بزرگی و مطرح شدن نزد دیگران است که نشان از وجود تکبّر و نبود تواضع دارد. بودن این صفت نشانگر آن است که فرد خود را .