کتاب علم صفحه 115

شایسته ی آقایی و ریاست می بیند و دیگران را در حدی می داند که تحت ریاست او قرار گیرند.

بیزاری عالم از حسادت

آفت دیگری که به خاطر نبود تواضع دامن گیر علما می شود، آفت «حسادت» است. حسد یکی از زشت ترین صفات قلبی و به این معناست که انسان از داشتن کمال دیگری ناراحت و در رنج باشد و در دل آرزو کند که او آن کمال را از دست بدهد. حسادت از آن جا ناشی می شود که حسود تحمل دیدن برتری دیگری را بر خود ندارد و نمی خواهد به فضیلت او اقرار و اعتراف نماید. این همان روحیه ی خود بزرگ بینی است. اگر واقعاً خود را پست و حقیر می دید، از اقرار به برتری دیگری - در برخی از اوصافش - استنکاف نمی ورزید. چون خود را کسی می بیند، فکر می کند هیچ کس نباید چیزی داشته باشد که او ندارد. لذا تمنا می کند که او هم آن را نداشته باشد تا هیچ کس برتر از خودش نباشد.

حسود نبودن، یک شرط مهم برای عالم نامیده شدن انسان از دیدگاه اهل بیت (علیهِم السَّلامُ) است. ایشان فرد حسود و فاید روحیه ی تواضع را عالم واقعی به حساب نمی آورد. امام باقر (علیهِ السَّلام) در این خصوص می فرمایند:

لا یَکونُ العَبدُ عالِماً حتّی لا یَکونَ حاسِداً لِمَن فَوقَه و لا مُحَقِّراً لِمَن دُونَهُ.(1)

بنده عالم نخواهد بود مگر آن که نسبت به بالاتر از خود حسود نباشد و پایین تر از خود را هم حقیر و خوار نشمرد.

عالم باید بالاتر از خود را واقعاً بالاتر بداند و به او حسادت نکند و پایین تر از خود را هم پست و حقیر نداند. بداند و بپذیرد که آن چه او دارد و پایین تر از او ندارند، لطف و کرم خداست و علمش هم ودیعه ی الهی است. باید بسیار مراقب باشد که مطابق .