کتاب علم صفحه 119

شریف ترین خلق خدا (نور علم که اشرف الشرف خوانده شده) خیانت ورزیدند و علم را که وسیله ی تواضع و فروتنی است، نردبان دعوی کبریای دروغین خویش ساختند. آری این است سزای متکبرین.

مدارای عالم

یکی ازمهم ترین برکات تواضع عالم، این است که در برخوردش با دیگران اهل تندی و شدت عمل نیست. برخورد تند و سخت معمولاً وقتی است که انسان خود را بزرگ بشمارد و طرف مقابل خود را حقیر و پست، در این صورت معمولاً رفتاری ملایم و نرم با مخاطب خود نمی کند.(1) انسانی که خود را کسی نمی داند و دیگران را هم خوار و حقیر نمی شمارد، به طور طبیعی برخورد ملایم و همراه با مدارا با آنان خواهد داشت.

یکی از اوصافی که در احادیث اسلامی اهل بیت (علیهم السلام)، مصداق «رأس العلم» دانسته شده، اهل مدارا بودن است. امیرالمؤمنین (علیهِ السَّلام) به فرزندشان حضرت ابی عبدالله الحسین (علیهِ السَّلام) فرمودند:

یا بُنَیَّ! رَأسُ العِلمِ الرِّفقُ و آفَتُهُ الخُرقُ.(2)

ای پسر عزیزم، رأس علم، مدارا کردن و آفت آن تندی و برخورد خشن است.

تحمل کردن جاهلان برای یک عالم، بسیار سخت و جهادی بزرگ است و مدارا با جاهلان، شکر نعمت علم است که خدا به عالم عنایت فرموده است. رمز این صفت پسندیده ی اخلاقی همانا داشتن روحیه ی تواضع و فروتنی است که مدارا کردن را برای عالم آسان می سازد. .