کتاب علم صفحه 123

ایشان به دو رکن اساسی در این خصوص اشاره فرموده اند:

اول این که فرد خداشناس باید بین اخلاق شایسته و ناشایست فرق بگذارد و بدی ها و خوبی ها برایش یکسان نباشد. عالم واقعی اهل دقّتو تمییز میان بایسته ها و نابایسته های اخلاقی است.

دوم این که به دانستن آن ها اکتفا نمی کند، بلکه خود را مقید به اظهار خوبی ها و ریشه کنی بدی ها می نماید. عالم واقعی آن چه می داند، در اعمالش تأثیر گذار است.

پیامبر (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) فرمودند:

لا تَکونُ عالِماً حتّی تَکونَ بِالعِلمِ عامِلاً.(1)

عالم نخواهی بود مگر این که عامل به علم باشی.

برای تحقق چنین علمی، باید چگونه عمل کرد؟ آیا نیت و قصد انسان در این که چه چیز نصیب او شود، تأثیر ندارد؟

اخلاص در طلب علم

اشاره

در منطق قرآن و اهل بیت (علیهِم السَّلامُ) عمل هر کس براساس «شاکله»ی اوست:

قُل کُلِّ یَعمَلُ عَلی شاکِلَتِهِ.(2)

هر کس براساس شاکله ی خود عمل می کند.

و شاکله ی هر کس همان نیتی است که در انجام عمل دارد، لذا فرموده اند: یَعنی عَلی نِیَّتِهِ.(3) به عبارتی نیت عمل، روح و حقیقت آن را تشکیل می دهد. بر این اساس اگر کسی برای منفعت دنیا، دنبال کسب علم برود، هیچ بهره ی معنوی و اخروی از عمل خود نمی برد. امّا اگر نیتش را خالص گرداند، خیر دنیا و آخرت نصیبش می گردد. امام صادق (علیهِ السَّلام) می فرمایند: .

1- تنبیه الخواطر/2/214.
2- اسراء/84.
3- کافی، کتاب الایمان و الکفر، باب الاخلاص، ح4.