کتاب علم صفحه 14

گاهی هم «طلب علم» را واجب دانسته اند که مقصود از آن همین معناست. از امیرالمؤمنین (علیهِ السَّلام) نقل شده است:

عَلَیکُم بِطَلَبِ العِلمِ فَإنَّ طَلَبَهُ فَریضَهٌ.(1)

بر شماست طلب نمودن علم چون طلب کردن آن واجب است.

در فرمایشی از پیامبر اکرم (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) نیز این گونه آمده است:

طَلَبُ العِلمِ َِفریضَهٌ عَلی کُلِّ مُسلِمٍ فَاطلُبُوا العِلمَ مِن مَظانِّهِ وَ اقتَبِسُوهُ مِن أهلِهِ.(2)

جست و جوی علم بر هر مسلمانی واجب است. پس علم را از مواردی که گمان به حصولش دارید، طلب کنید و آن را از اهلش اقتباس نمایید.

این که فرموده اند علم را از مظان آن طلب کنید یعنی آن را از جاهایی که گمان بیشتری به حصول علم دارید، بجویید. توصیه به طلب علم در حقیقت مکلف ساختن انسان است به ایجاد مقدمات و فراهم کردن زمینه هایی که مظنه ی حصول علم هستند.

رکن چهارم: نور علم (مابه الکشف)

در توضیح رکن اول (عالم) و رکن دوم (معلوم) دیدیم که نه عالم بودن، ذاتی ماهیت عالم است و نه معلومیت، ذاتی ماهیت معلوم. به عبارت دیگر عالم، بالغیر عالم است و معلوم هم بالغیر معلوم می باشد. اکنون می خواهیم آن «غیر» را شناسایی و معرّفی کنیم و ببینیم آن چه واسطه ی عالم شدن عالم و معلوم شدن معلوم می شود، چیست.

علی القاعده این «غیر» نباید از سنخ عالم و معلوم باشد؛ یعنی نباید هم چون ذات عالم و ذات معلوم ماهیتی فقیر بالذات داشته باشد. اگر این واسطه هم مانند آن ها باشد، دیگر کشف و انکشافی صورت نمی پذیرد. چون عالم، کاشفیت ذاتی ندارد و معلوم هم مکشوفیت بالذات ندارد، باید واسطه و سببی در کار باشد که انکشاف معلوم .