کتاب علم صفحه 41

بِالجَهلِ ذَمَّاً یَبرَءُ مِنهُ مَن هُوَ فیهِ.(1)

همین شرافت برای علم کفایت می کند که کسی که آن را خوب بلد نیست، مدعی آن می شود و اگر او را عالم بخوانند، شاد می گردد و در نکوهش جهل همین کافی است که جاهل از آن بیزاری می جوید.

شرافت و عظمت علم، هم نزد مردم است و هم در نزد خدا و با معیارهای خداپسندانه. چه بسیارند جاهلانی که مدعی داشتن علم اند و به این که دیگران آن ها را عالم بشمارند، شاد و خوشحال می شوند. بر عکس هیچ کس حتّی جاهلان، به جهل خود راضی و خشنود نیستند و به آن افتخار نمی کنند.

علم: خیر دنیا و آخرت

از نظر معیارهای الهی هم مطلب از همین قرار است. پیامبر گرامی اسلام (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) می فرمایند:

خَیرُ الدُّنیا و الآخِرَه مَعَ العِلمِ و شَرُّ الدُّنیا و الآخِرَهِ مَعَ الجَهلِ.(2)

خیر دنیا و آخرت همراه علم و شر دنیا و آخرت همراه جهل است.

آن چه پیامبر اسلام (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم)، خیر دنیا و آخرت می دانند، سرچشمه ی همه ی خوبی هاست. علم نه فقط در دنیا بلکه در آخهرت نیز مایه ی سعادت و نیک بختی است و یک چنین چیزی باید ارزشمند باشد که این گونه توصیف شده است.

در مقابل، جهل منشأ و ریشه ی همه ی بدبختی ها در دنیا و آخرت دانسته شده است. انسان جاهل روی سعادت را در هیچ یک از این دو عالم نمی بیند. به همین جهت است که در دیدگاه پیشوایان معصوم ما، مردم سه دسته بیشتر نیستند: یا عالم اند یا متعلم و یا بی ارزش (غُثاء، هَمَجٌ رعاع). یعنی یا دارای نور علم اند یا در مسیر کسب علم و اگر در این دو گروه نباشند، بی ارزش و بی ثبات اند و معلوم نیست به کدام مسیر کشیده شوند و سر از کجا درآورند. .