کتاب علم صفحه 49

بنده با خداست و این ارتباط همانا بندگی انسان در پیشگاه پروردگار است.

هر چیزی که واسطه ی منوّر شدن قلب انسان به نور معرفت خدا باشد، مصداق نور علم است و هر چه که حقیقت بنده بودن او را در برابر خدا برایش روشن نماید، از دیدگاه پیامبر (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) حقیقت علم می باشد. بنابراین، شرافت و قداست علم وامدار معرفت خدای متعال است. لازمه ی این معرفت، شناخت اموری است که در عمل مصداق پذیرش و اقرار به ربوبیت پروردگار می باشد.

علم همه ی مردم در چهار چیز

امام صادق (علیهِ السَّلام) در همین خصوص می فرمایند:

وَجَدتُ عِلمَ النّاسِ کُلَّهُم فی أربَعٍ. أوَّلُها أن تَعرِفَ رَبَّکَ و الثّانیهُ أن تَعرِفَ ما صَنَعَ بِکَ و الثّالثهُ أن تَعرِفَ ما أرادَ مِنکَ و الرابِعهُ أن تَعرِفَ ما یُخرِجُکَ مِن دینِکَ.(1)

علم همه ی مردم را در چهار چیز یافتم: اول این که خدای خود را بشناسی، دوم بدانی با تو چه کرده است، سوم بدانی از تو چه خواسته است و چهارم بدانی چه چیزهایی تو را از دینت بیرون می برد.

پایه و اساس علم، شناخت خداوند است. کسی که خدایش را شناخت، باید آثار صنع خدا را در خودش مشاهده کند؛ در واقع بربیند که خدا با او چه کرده است. این معرفت، «عبد» بودن انسان را برای او نمایان می کند. هر چه انسان آثار صنع خدا را در وجودش بیشتر مشاهده کند، به فقر و نیاز و بنده بودنش در برابر پروردگار بهتر پی می برد. پس از حصول معرفت به بنده بودن خود در برابر خداوند، باید ببیند خدا از او چه خواسته است. لذا قدم سوم، شناخت آیین بندگی در پیشگاه رب العالمین است. امّا چون دنیا دار امتحان است و لغزش گاه های زیادی وجود دارد که انسان را از مسیر بندگی خدایش منحرف گرداند، در قسم چهارم باید اسباب گمراهی و ضلالت را .