کتاب علم صفحه 50

شناخت؛ باید دید چه چیزهایی انسان را از مسیر دینداری و بندگی خارج می کند تا از آن ها پرهیز کرد. می بینیم که هر چهار قدم برای این است که انسان بتواند پس از معرفت خدای خود، حق معرفت او را ادا کند و آن طور که شایسته ی اوست، بندگی اش نماید.

چهار محور اصلی علم

از همین جهت است که در روایات، اهم جلوه های بندگی خداوند، سزاوارترین و ضروری ترین علوم به شمار آمده است.

قالَ العالِمُ (علیه السلام): أولَی العِلم بِکَ ما لا یَصلُحُ لَکَ العَمَلُ إلّا بِهِ أوجَبُ العِلمِ عَلَیکَ ما أنتَ مسؤُولٌ عَنِ العَمَلِ بِهِ و ألزَمُ العِلمِ لَکَ ما دَلَّکَ عَلی صَلاحِ قَلبِکَ و أظهَرَ لَکَ فَسادَهُ و أحمَدُ العِلمِ عاقَبَهً ما زادَ فی عَمَلِکَ العاجِلِ.(1)

امام (علیهِ السَّلام) فرمودند: سزاوارترین علم به تو آن [علمی] است که عمل تو جز به آن [علم] صالح نمی گردد و واجب ترین علم بر آن آن [علمی] است که تو از عمل به آن مورد سؤال قرار می گیری و لازم ترین علم برای تو آن [علمی] است که صلاح و فساد قلب تو را برای تو روشن می کند و خوش فرجام ترین علم، آن [علمی] است که بر عمل زودگذر تو می افزاید.

انصافاً در این جملات کوتاه و فشرده، حقایق ژرفی نهفته است. امام (علیهِ السَّلام) در این فرمایش گهربار خود به چهار گونه علم با چهار صفت ممتاز اشاره فرموده اند:

اول سزاوارترین علم را معرّفی کرده اند: آن علمی که عمل انسان به سبب آن علم، صالح می گردد. عمل نیکو آن عملی است که خدای انسان از او می پذیرد. اگر انسان معیارهای پذیرش عمل خود را در پیشگاه الهی نداند، نمی تواند عمل صالح داشته باشد. پس سزاوارترین علم برای انسان دانستن اموری است که باعث صلاح و نیکویی عمل بر .