کتاب علم صفحه 56

اما اگر معنای دوم «علم» مد نظر باشد، مراد از علم مطبوع خودمستقّلات و بدیهیات عقلیه است. این گونه حقایق به برکت نور عقل در نهاد انسان نهاده شده و نیاز به یادگیری از دیگری ندارند.

هر دو معنای مذکور صحیح است و فرمایش امیرالمؤمین (علیهِ السَّلام) با هر دو احتمال سازگار می باشد. به هر حال آن چه مسلم است این کهمستقّلات و بدیهیات عقلیه، مصداق روشن و همگانی علم مطبوع هستند که در نهاد همه ی عقلا قرار داده شده اند.

در کنار این بدیهیات، بدیهیات حسی ما هستند که نور علم به آن ها هم در دل های ما به صورت تکوینی از ابتدای طفولیت قرار داده می شود. حواس ما جلوه های روشن نور علم اند که بدون هیچ تلاشی از اوان کودکی در اختیار ما قرار داده می شوند. مقصود ما از بدیهیات حسی، اموری هستند که برای همه ی افراد سالم بدون هیچ شک و شبهه ای، واقعیت تلقّی می شوند. این ها چیزهایی هستند که انکارشان به سفسطه و نفی واقعیت می انجامد. مثلاً علم به این که اشیایی خارج از ما هستند، این اشیاء با هم تفاوت هایی هم دارند و «من» غیر آن ها و آن ها غیر «من» هستند و اموری از این قبیل، جزء بدیهیات حسی ما به حساب می آیند. نور علم به این گونه امور قبل از سن بلوغ عقلی به انسان های سالم داده می شود و دل های آن ها به این نور منوّر می گردد. پس این علم هم از مصادیق «علم مطبوع» می باشد.

اما آیا فراتر از بدیهیات عقلی و حسی، مصداق دیگری هم برای علم مطبوع هست که عمومی و فراگیر باشد؟

معرفت خداوند: مصداق علم مطبوع

یکی از مصادیق فعلی «علم مطبوع» معرفت خدای متعال است که در نهاد و فطرت همه ی انسان ها وجود دارد که در قرآن کریم از آن به عنوان «فطره الله» و «صبغه الله» یاد شده است.(1) این معرفت سرمایه ی تکوینی انسان است که تصدیق به آن فقط نیاز به توجّه و دیدن دارد، امّا اکتسابی نیست که نیاز به تعلّم داشته باشد. .