کتاب علم صفحه 58

پیامبر اسلام (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) و ائمّه (علیهِم السَّلامُ) را به بنی آدم شناسانده است و همگی با این معرفت ها به دنیا می آیند.(1)

آن چه در بحث فعلی اهمیت دارد این است که آیا انسان ها در دنیا معرفت پیامبر (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) و امام (علیهِ السَّلام) را صرفاً از طریق ادله ی نقلی به دست می آورند یا خیر؟ به تعبیر دیگر آیا این معرفت ها فقط با سمع و شنیدن حاصل می شوند یا این که بدون تعلّم و یادگیری هم به دست می آیند؟

این امر عقلاً محال نیست که کسی در دنیا بدون مراجعه به ادله ی نقلی نور معرفت پیامبر (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) و امام (علیهِ السَّلام) را در قلب خود وجدان نماید و این معرفت ها را هم چون معرفت خداوند آشکار و روشن دریابد. تاریخ هم به وجود این گونه افراد در بعضی زمان ها شهادت می دهد.(2) امّا شناخت این گونه افراد به راحتی امکان پذیر نیست. به هر حال اگر کسانی به این درجه نائل شوند، معرفت پیامبر (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) و ائمّه (علیهِم السَّلامُ) برایشان از مصادیق «علم مطبوع» خواهد بود؛ علاوه بر این که مصداق «علم مسموع» هم هست. ملاک این است که برای وجدان نور این معرفت ها نیاز به «سمع» و رجوع به ادله ی نقلی هست یا خیر. برای کسی که بی نیاز از این امر باشد، این معرفت ها مصداق «علم مطبوع» می باشد. امّا اگر برای کسی تنها راه نیل به معرفت پیامبر (صَلیَّ اللهُ عَلَیه و آله و سَلَم) و امام (علیهِ السَّلام) خواندن و شنیدن ادله ی نقلی باشد، دیگر برای او علم مطبوع نخواهد بود.

پس عقلاً امکان وجود چنین علم مطبوعی هست، امّا البته وجود آن برای همه ی انسان ها روشن و آشکار نیست.

تفاوت مصادیق «علم مطبوع» در افراد

مورد دیگری که می تواند مصداق «علم مطبوع» در برخی انسان ها باشد، حقایقی است که برای عموم افراد جزءمستقّلات عقلیه نیست؛ امّا چه بسا برای انسان هایی با ویژگی های خاصّ بدیهی عقلی باشد. پایه و اساس این بحث، اعتراف و اقرار به اختلاف .