کتاب علم صفحه 78

تَبارَکَ وَ تَعالی أن یَهدِیَهُ.(1)

ای اباعبدالله! علم به تعلّم نیست. (بلکه) فقط نوری است که در قلب کسی می افتد که خدای تبارک و تعالی میخواهد او را هدایت کند.

«لَیسَ العِلمُ بِالتَّعَلُّمِ» تصریحی است بر این که: تعلّم برای علم و عالم شدن، نه شرط لازم است و نه شرط کافی. از طرفی چنان نیست که تعلّم ضرورتاً علم را نتیجه دهد. از سوی دیگر، محال نیست علمی بدون تعلّم حاصل شود. آری، تعلّمی که انسان از روی اختیار انجام می دهد، اگر خداوند بخواهد، منتهی به عالم شدن او می گردد. سپس فرمودند:

فَإن أرَدتَ العِلمَ، فَاطلُب أوَّلاً فی نَفسِکَ حَقیقَهَ العُبُودِیَِّهِ.

پس اگر علم خواستی، ابتدا در خودت حقیقت عبودیّت را طلب کن.

معنای حقیقت عبودیّت در ادامه ی بیان امام (علیهِ السَّلام) خواهد آمد. امّا طلب حقیقت عبودیّت چه ربطی به خواستن علم دارد؟

شاید بتوان گفت: با توجّه به آن چه در فصل سوم گذشت، اصل محور علم، معرفت خدای متعال است و حق این معرفت با حقیقت عبودیّت پروردگار ادا می گردد. بنابراین معرفت عمیق تر سبب بندگی بهتر و کامل تر می شود و بالعکس هر چه حقیقت بندگی بیشتر شود، به لطف خداوند معرفت شدیدتری نصیب انسان می گردد. پس هر که علم بالاتر و بیشتر می خواهد، باید حقیقت بندگی خدا را در وجود خود بیشتر طلب نماید.

طلب علم و فهم از خداوند

امام صادق (علیهِ السَّلام) در ادامه ی فرمایش خود به عنوان بصری، بر لزوم طلب علم از طریق به کار بستن آن تأکید فرموده اند:

وَ اطلُبِ العِلمَ بِاستِعمالِهِ.

و علم را از طریق عمل به آن، طلب کن. .