کتاب علم صفحه 80

واسطه به درگاه الهی گردانیم. مصادیق مهم دگر نیز وجود دارد. مثلاً در حلقه ی درسی استاد شرکت جستن، تمرین، مباحثه و.... که ما آن ها را به عنوان اسباب عادی عالم شدن می شناسیم. باید به این اسباب از این نظر نگریست که ما آن ها را انجام می دهیم، باشد که به خواست خداوند و لطف او، مؤثر افتد.

حقیقت بنده بودن

عنوان بصری می گوید:

گفتم: ای شریف! فرمودند: بگو: ای اباعبدالله. پرسیدم:

یا أبا عَبدِاللهِ! ما حَقیقَهُ العُبُودیَّهِ؟

ای اباعبدالله! حقیقت عبودیّت چیست؟

فرمودند:

ثَلاثَهُ اشیاءَ: أن لا یَرَی العَبدُ لِنَفسِهِ فیما خَوَّلَهُ اللهُ مِلکاً، لأنَّ العَبیدَ لا یَکُونُ لَهُم مِلکٌ، یَرَونَ المالَ مالَ اللهِ، یَضَعُونَهُ حَیثُ امَرَهُمُ اللهُ بِهِ. و لا یُدَبِّرَ العَبدُ لِنَفسِهِ تَدبیراً، و جُملَهُ اشتِغالِهِ فیما أمَرَهُ تَعالی بِهِ و نَهاهُ عَنهُ.

(حقیقت عبودیّت) سه چیز است: (اول) این که بنده برای خودش در آن چه خداوند به او بخشیده، ملکی نبیند، زیرا که بندگان ملکی ندارند، مال را مال خداوند می بیند و آن را در جایی که خداوند ایشان را امر کرده قرار می دهند. (دوم) این که عبد برای خودش تدبیری نیندیشد. (سوم) این که همه ی اشتغالش به اموری باشد که خداوند تعالی او را بدان امر یا از آن نهی کرده است.

امام صادق (علیه السلام)، لب لباب دینداری و بندگی را در این سه چیز بیان می کنند:

اول آن که انسان به درجه ای از معرفت برسد که همه کاره ی عالم تکوین را خدا بداند. اگر قدرت جلب نفع یا دفع ضرری دارد، از خدا ببیند: لا حَول و لا قُوَّه الّا بِالله. حتّی نفس کشیدنش را به اختیار خودش نداند؛ چه رسد به عاقل و عالم شدنش. هر چه انسان یا هر بنده ی دیگری دارد، از آن خودش نیست، بلکه مالکیتش بالله است.