کتاب علم صفحه 94

فصل ششم: به کار بستن علم

معنای استعمال علم

یکی از سفارش های امام صادق (علیهِ السَّلام) به عنوان بصری، طلب علم از طریق «استعمال» آن بود. «استعمال علم» یعنی به کار بستن آن و در فصل سوم روشن شد که در راس علم شریف و مقدسی که به طلب آن سفارش شده ایم، معرفت خدای متعال قرار دارد. در رتبه های بعد علومی هستند که هر یک به نحوی به ادای حق این معرفت ارزشمند مربوط می شوند.

بر این اساس، استعمال علم خداشناسی به بندگی کردن خدای متعال محقق می گردد. پس از معرفت پروردگار به فرموده ی امام صادق (علیه السلام)، معرفت صنع خدا با انسان مطرح می شود (ان تَعرِفَ ما صَنَعَ بِکَ). استعمال این علم به ادای شکر نعمت های الهی حاصل می شود. هر لطف خدا به انسان، شکر خاصّی می طلبد که استعمال علم به همان لطف خاصّ است.

در مرتبه ی سوم شناخت تکالیف الهی است (أن تَعرِفَ ما أرادَ مِنکَ). استعمال این علم از طریق عمل به آن تکالیف (اعم از واجب و مستحب) محقق می شود و در درجه ی چهارم شناخت اموری است که انسان را از دینش خارج می سازد (أن تَعرِفَ ما یُخرِجُکَ مِن دینِکَ). استعمال این علم به پرهیز از آن امور است.

با این ترتیب روشن می شود که مراد از «استعمال علم» چیست.