کتاب علم صفحه 97

نه قبول داشت. به عاشقان و شیفتگان دنیا می گوید: شما واقعاً مقصود امام صادق (علیهِ السَّلام) را درنمی یابید! این در حالی است که معنای ظاهری حدیث برای کسانی که با زبان عربی آشنایی سطحی داشته باشند، روشن است و باور اولیه نسبت به آن معمولاً وجود دارد که این خود، درجه ای از نور علم است، امّا این علم هنوز خیلی ابتدایی است. راه سعه ی صدر و ایجاد ظرفیت برای تحمل و نگهداری آن، همانا «استعمال» آن است. این که امام باقر (علیهِ السَّلام) توصیه فرمودند: وقتی علم را شنیدید، آن را به کار بندید و باید دل هایتان وسعت پیدا کند، مقصود این است که با به کار بستن علم، قلب انسان وسعت لازم را برای تحمل و پذیرش عمیق نور علم پیدا می کند.

نتیجه ی عدم تحمل علم

اما اگر به آن چه شنیده عمل نکند و در عین حال شنیده هایش در همان زمینه توسعه یابد، آن گاه این زمینه ای خواهد شد برای قدرت یافتن شیطان بر قلب او.

در مثال مورد بحث، اگر آن که فرمایش امام صادق (علیهِ السَّلام) را شنیده، در مسیر زهد نسبت به دنیا حرکت نکند، امّا در عین حال سخنان بیشتری در فواید زهد و لزوم آن بشنود، در صورتی که اهل عمل به آن ها نشود، کم کم به جای خطرناکی می رسد. از طرفی مرتب مرتب از فواید زهد می شنود و از طرف دیگر در عمل، خلاف آن حرکت می کند. نتیجه ی این تضاد میان آن چه شنیده و آن چه عمل می کند، این است که شیطان کم کم بر او قدرت می یابد و چه بسا او را به انکار و رد آن چه ابتداءً می پذیرفت، بکشاند.

وقتی اولین بار فرمایش امامش را شنید، آن را به دیده ی قبول نگریست و موضع مخالفی در برابر آن نداشت؛ امّا اکنون شیطان با قلبش کاری کرده که به توجیه و تأویل حدیث می پردازد و مایل است آن را جوری تأویل کند که نتیجه اش لزوم زهد ورزیدن نسبت به دنیا نباشد و اگر احادیق بیشتری در این زمینه شنید، چون قلباً ظرفیت قبول آن ها را ندارد، ممکن است به رد و انکار آن ها کشیده شود.

رد کردن فرمایش امام (علیهِ السَّلام) یکی از احتمالاتی است که در نتیجه ی قدرت یافتن