کتاب علم صفحه 98

شیطان بر قلب، ممکن است رخ دهد. چه بسا خطرات دیگری هم از جانب شیطان لعین او را تهدید نماید.

فرار علم از عالم بی عمل

یکی از بلاها که به طور قطع چنین فردی را تهدید می کند، کوچ کردن نور علن از قلب اوست. اگر انسان به آن چه شنیده عمل نکند، همان نور علم (فهم و باور) اولیه که قلبش را منوّر ساخته بود را از دست خواهد داد. از امام صادق (علیه السلام)در این خصوص چنین آمده است:

العِلمُ مَقرُونٌ إلَی العَمَلِ فَمَن عَلِمَ عَمِلَ و مَن عَمِلَ عَلِمَ و العِلمُ یَهتِفُ بِالعَمَلِ فَإن أجابَهُ و إلّا ارتَحَلَ عَنهُ.(1)

علم هم نشین عمل قرار داده شده، پس هر کس علم دارد، عمل می کند و هر که عمل کند، علم دارد. و علم عمل را فریاد می زند. اگر به آن پاسخ دهد، می ماند وگرنه از آن کوچ می کند.

علم انسان او را به عمل فرا می خواند، اگر جوابش را داد که آن علم باقی می ماند وگرنه علم از قلب می گریزد. چنین شخصی باور اولیه ی خود را هم از دست می دهد. در مثال مورد بحث اگر ابتدائاً پذیرفته بود که زهد در دنیا یک امر نیکو و دارای برکات دنیوی و اخروی است، ولی کارش به جایی می رسد که همان باور را دیگر ندارد. آن نور را از دست داده و دیگر هیچ حقیقتی را در کلام امام (علیهِ السَّلام) مشاهده نمی کند تا به آن اعتقاد و باور داشته باشد.

این سنت خداست که اگر عالم به علمش عمل نکند، علم از او سلب می شود. نمونه ای که از این سنت الهی در قرآن کریم مطرح شده، داستان بلعم باعور است. این شخص به تصریح روایات اهل بیت (علیهِم السَّلامُ) به اسم اعظم الهی عالم بود، به طوری که هرگاه خداوند را به آن می خواند، دعایش مستجاب می گردید. امّا چون خواست که از علمش سوء استفاده نماید و آن را در مسیر خلاف رضای پروردگار به کار برد، مبتلا به .