کتاب علم صفحه 99

عقوبت الهی شد و اسم اعظم از او سلب گردید. علّتی که قرآن کریم برای این قصد سوء او بیان فرموده، پیروی کردن از هوای نفس و تمایلش به دنیا بود:

(و اتلُ عَلَیهم نَبَأَ الَّذی آتَیناه فَانسَلَخَ منها فَأَتَبَعَهُ الشَّیطانُ فَکانَ مِنَ الغاوینَ * وَ لَو شِیئنا لَرَفَعناهُ بِها ولکِنَّهُ أخلَدَ إلَی الأرضِ وَ اتَّبُعَ هَواهُ....)(1)

(و برای ایشان خبر آن کسی را که نشانه های خود را به او عطا نمودیم، تلاوت کن. پس (در نتیجه ی عمل نکردن به آن) از آن [نشانه ها] خارج گردید. پس شیطان او را تعقیب کرد [تا فریبش داد] و در نتیجه از گمراهان بود. و اگر می خواستیم، او را به واسطه ی همین آیات بالا می بردیم، امّا او به زمین چسبید [به دنیا تمایل پیدا کرد] و از هوای نفس خود پیروی نمود (لذا دچار عقوبت الهی گردید).

از حضرت امام باقر (علیهِ السَّلام) نقل شده که این آیات اشاره به بلعم باعورا دارد که به اسم اعظم الهی عالم بود.(2) یعنی آیات و نشانه هایی که قرآن کریم می فرماید، همان اسم اعظم بود. امام رضا (علیهِ السَّلام) توضیح فرموده اند که بلعم به تحریک فرعون می خواست با خواندن اسم اعظم الهی حضرت موسی (علیهِ السَّلام) و اصحابش را نفرین نماید و به همین قصد سوار بر الاغش شد تا موسی (علیهِ السَّلام) را تعقیب نماید، امّا الاغ از سواری دادن به او امتناع کرد و به اعجاز الهی به سخن درآمد و بلعم را از عمل به قصد سوء خود نهی نمود. ولی او منصرف نشد و آن قدر الاغ را زد تا مرد. این جا بود که اسم اعظم از او گرفته شد.(3)

ملاحظه می شود که به تصریح قرآن این علم می توانست وسیله ی رفعت مقام بلعم شود امّا چون دنباله روی از هوای نفس خود کرد، عقوبت الهی دامنگیرش شد و علم از او فرار کرد. .

1- اعراف/175 و 176.
2- تفسیر عیاشی/2/42، ح118.
3- تفسیر قمی/1/248.