معمای هستی صفحه 107

هستند.

مثلًا «ویلیام جیمز» که از بنیانگزاران مکتب نو بنیاد «پراگماتیسم» است درباره «خدا» می‌گوید:

«با اینکه تصور او، مانند تصورات ریاضی، واضح و روشن نیست، ولی از لحاظ اینکه یک نظم ایده آلی را که باید دائماً حفظ شود مطرح می‌سازد و اعتقاد به او سبب می‌شود که افراد امور دردناک را موقتی و جزئی تلقی کنند و تزلزل وجدانی را مطلق و نهائی فرض ننمایند، ارزش علمی در زندگی انسان دارد، از لحاظ روانی فرد را در حال سکون و آرامش قرار می‌دهد بنابراین می‌توان وجود خدا را توجیه نمود»(1)

***

از مجموع این بحثها چنین نتیجه می‌گیریم که حس بتنهائی نمی‌تواند رهبر ما گردد تنها می‌تواند ابزار و وسائل و موادی در اختیار فکر و ذهن ما قرار دهد که اگر تحت رهبری دقیق عقل و ذهن قرار نگیرد نه تنها مشکلی را حل نمی‌کند بلکه گاهی گمراه کننده نیز هست.

1- فلسفه، تألیف دکتر علی شریعتمداری، صفحه 346.