معرفت توحید و عدل صفحه 159

1- تعلیقات احقاق الحق 11: 591.

2- کنزالعمّال 1: 106.

3- اصول کافی 3: 226.

4- همان 2: 62.

5- همان.

«الرِّضَا بِمَکْرُوهِ الْقَضَاءِ أرفع دَرَجَاتِ الْیَقِینِ»(1)

«راضی بودن به قضای مکروه [مصیبت] بالاترین درجات یقین است.»

روشن است که کسی که خدای رحیم و حکیم را بشناسد، به وجود او یقین پیدا کند، به او ایمان آورد، به خیر بودن او نیز معرفت می یابد و یقین می کند و به حکم عقل درمی یابد که قضا و قدر موجودِ رحیم و حکیم، همراه با رحمت و حکمت است و در نتیجه، عقلاً باید به آن راضی بود و آن را خیر دانست. از این رو امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) راضی بودن به قضا و قدر را در محدوده ی ادراک عقلی می داند:

«حَدُّ الْعَقلِ النَّظَرُ فِی الْعَواقِبِ وَ الرِّضا بِما یَجْری بِهِ الْقَضاءُ.»(2)

«حد عقل، نگاه کردن به نتایج و عواقب کارهاست، و راضی بودن به آنچه قضای خدا بر آن جاری می شود.»

به جهت چنین اهمیّتی یکی از دعاهای معصومان، درخواست رضایت نسبت به قضا و قدر الهی، از خداست. در دعای کمیل، امیرالمؤمنین (علیه السلام) با حالت خضوع و خشوع از خدا می خواهد که:

«تَجْعَلَنی بِقِسْمِکَ راضِیاً قانعاً.»(3)

«مرا نسبت به قسمتت راضی و قانع بگردان.»

تعبیر «أسْألُکَ الرِّضا بِالْقَضا» و مشابه آن، در دعاهای نقل شده در کتاب های شیعه و سنی بارها تکرار شده است.(4)

در احادیث، آثار متنوع و بسیاری برای رضایت از قضا و قدر ذکر شده است، از جمله تقرّب به خدا، از بین رفتن غم و غصه، راحتی، بی نیازی، عفاف، شجاعت، از بین رفتن حسد، دفع بلا و اجابت دعا. با دقّت در این آثار، متوّجه می شویم که قضا و قدر، گذشته از این که آموزه ای اعتقادی است، ایمان و رضایت به آن یکی از پایه های اخلاق و حیات دینی و اسلامی است و تربیت دینی صحیح بدون اعتقاد به قضا و قدر و