معرفت توحید و عدل صفحه 182

1- الانبیاء: 35.

2- الجعفریات: 233، الدعوات: 168، مجمع البیان 7: 74.

3- البقره: 216.

«چه بسا چیزی را خوش نداشته باشید، حال آن که برای شما خیر است. و چه بسا چیزی را دوست داشته باشید، حال آن که برای شما شرّ است. و خدا می داند، و شما نمی دانید.»

چیزی که انسان از آن کراهت دارد، که واژه ی «شیئاً» در جمله ی «عسی أن تکرهوا شیئاً» به آن اشاره دارد، همان شرّ به معنای اوّل است. ادامه ی آیه، همین شرّ به معنای نخست را در واقع خیر معرفی می کند: «و هو خیرٌ لکم». مقصود از این خیر، خیر به معنای دوم است. براساس این آیه ی شریفه، چه بسا اموری که در نظر ابتدایی و نخستین، شرّ است، امّا با نظر عمیق و نهایی معلوم می شود که خیر است.

در احادیث نیز به این دو معنای خیر و شر اشاره شده است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) در وصیتش به محمّد حنفیه می فرمایند:

«ما خَیرٌ بِخَیرٍ بَعدَهُ النّارُ، وما شَرٌّ بِشرٍّ بَعدَهُ الجَنَّۀ.»(1)

«خیری که آتش دوزخ را به دنبال داشته باشد، خیر نیست. و شرّی که بهشت را به دنبال آورد، شرّ نیست.»

براساس این حدیث، چیزی که به معنای اوّل خیر است امّا باعث آتش دوزخ می شود، خیر به معنای دوم _ خیر اصلی و نهایی _ نیست. در مورد شرّ نیز مطلب از همین قرار است.

در حدیثی از امام صادق (علیه السلام) آمده است که خیر و شر فقط در آخرت معلوم می شود، چرا که همه ی خیرات در بهشت است و همه ی شرور در دوزخ است، به این دلیل که بهشت و دوزخ، باقی و ابدی است:

«لَن تَری الخَیرَ و الشّرَّ إلا بَعدَ الآخِرَۀِ، لأنَّ اللهَ جلّ و عزّ جَعَلَ الخَیرَ کُلَّهُ فی الجَنَّۀِ و الشَّرَّ کُلَّهُ فی النّارِ، لأنَّهُما الباقِیان.»(2)

در آیه ی زیر جنگ و کشته شدن که در نظر ابتدایی شرّ است، اگر در راه خدا باشد خیر دانسته شده است چرا که باعث سعادت ابدی می گردد:

«وَ لَئِنْ قُتِلْتُمْ فِی سَبِیلِ اللهِ أوْ مُتُّمْ لَمغْفِرۀٌ مِنَ اللهِ وَ رَحْمَۀٌ خَیْرٌ مِمّا یَجْمَعُونَ.»