معرفت توحید و عدل صفحه 195

1- درمورد نظریات بالا به کتاب تاریخ فلسفه، نوشته فردریک کاپلستن جلدهای اول و چهارم مراجعه شود.

1. مفهوم سعادت و شقاوت

سعادت در لغت به معنای خیر و سرور و برکت و نیک بختی است و شقاوت ضد این هاست. ابن فارس می گوید:

السین و العین و الدال، اصل یدل علی خیر و سرور، خلاف النحس، فالسعد: الیُمنُ فی الأمر.(1)

ابن منظور می نویسد:

السعد: الیُمن، و هو نقیض النحس، و السعودۀ خلاف النحوسۀ، و السعادۀ خلاف الشقاوۀ.(2)

در عرف عام نیز سعید به کسی می گویند که از چیزهایی که مردم آن ها را خیر و خوب می دانند، بهره مند باشد. به دیگر سخن، سعادت حالت و وضعیتی است که دارنده ی خوبی ها و خیرات آن حالت را دارد. امّا مسئله ی اصلی و مورد بحث، این است که خوبی ها و خیرات چیست؟ پاسخ به این پرسش، تفسیر ما را از سعادت روشن خواهد ساخت. اگر همه ی خیرات را در لذّت های جسمانی خلاصه کنیم، سعادت حالتی خواهد بود که فقط دارنده ی لذّت های جسمی به آن دست می یابد. و اگر خیر را مساوی ملکات و فضایل اخلاقی بدانیم، دارنده ی این فضایل سعادتمند خواهد بود.

در بحث از شرور، درباره ی خیر و شر بحث کردیم و روشن شد که خیر و شر به معنای ابتدایی، لذّت و درد است. امّا خیر و شر نهایی و اصلی چیزی است که برای انسان سودمند و زیانبار است و برای تعیین سود و زیانی، گذشته از زندگی محدود و دنیوی، باید زندگی نامحدود و اخروی را هم لحاظ کرد. در این جا از زاویه ای دیگر مطلب را توضیح می دهیم.

مشکلی که در دیدگاه های مربوط به سعادت و فضیلت و خیر وجود دارد، این است که هر یک به جنبه ای از حیات انسان می نگرند و آن را برجسته می کنند و از جنبه های دیگر غفلت می ورزند. امّا آفریدگار انسان به همه ی ابعاد وجودی او توجّه دارد. از این