معرفت توحید و عدل صفحه 197

است برای رسیدن به موقف نهایی و دائمی. از این رو، آیات و احادیث، سعادت و شقاوت اصلی و حقیقی را سعادت و شقاوت اخروی می دانند. خدای متعال در قرآن کریم می فرماید:

«وَ أمّا الَّذِینَ سُعِدُوا فَفِی الجَنَّۀِ خالِدِینَ فِیها.»(1)

«و امّا آنان که سعادتمند شدند، جاودانه در بهشت خواهند بود.»

و نیز می فرماید:

«فَأَمّا الَّذِینَ شَقُوا فَفِی النّارِ لَهُمْ فِیها زَفِیرٌ وَ شَهِیقٌ خالِدِینَ فِیها»(2)

«پس آنان که بدبخت شدند، در آتشند، برای آن ها در آنجا زفیر و شهیق [ناله های طولانی و دم و بازدم] است، جاودانه در آنجا خواهند بود.»

از امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) چنین نقل شده است:

«الّذِی یَستَحِقُّ اِسمَ السَّعادۀِ عَلَی الحَقِیقَۀِ سَعادَۀُ آلآخِرَۀ. و هی أربعۀ أنواع: بَقاءٌ بِلا فَناء ٍوَ عِلمٌ بِلا جهلٍ و قُدرهٌ بِلا عَجزٍِ وَ غِنیً بِلا فَقرٍ.»(3)

«آن که حقیقتاً سزاوار نام سعادت است، سعادت اخروی است که چهار نوع است: بقای بدون نابودی، علم بدون جهل، توانایی بدون ناتوانی، و بی نیازی بدون نیاز.»

حضرتش همچنین می فرمایند:

«حَقِیقَۀُ السَّعَادَۀِ أنْ یُخْتَمَ الرَّجُلُ عَمَلُهُ بِالسَّعَادَۀِ. وَ حَقِیقَۀُ الشَّقَاءِ أنْ یُخْتَمَ الْمَرْءُ عَمَلُهُ بِالشِّقَاءِ.»(4)

«حقیقت سعادت این است که عمل انسان به سعادت ختم شود. و حقیقت بدبختی این است که عمل او به بدختی ختم شود.»

مقصود از سعادت حقیقی یا حقیقت سعادت، سعادت اصلی و اساسی است، زیرا _ همان­طور که در ادامه خواهیم دید _ در احادیث در مورد سعادت های دنیوی نیز واژه ی سعادت به کار رفته است.