معرفت توحید و عدل صفحه 59

1- ر. ک: بقره/ 164، یونس/6، رعد/3 و 4، نحل/11، 12، 13، 16 و 79_ 65، اسری/ 66، طه/ 54، انبیاء/ 32، شعراء/8، روم 26_ 20 و 46، لقمان/31، سجده/53، مؤمن/13 و 81، فرقان/ 62، ذاریات/ 49 و 55، واقعه/73، یونس/3، غاشیه/ 21_ 17، اعلی/10_ 1.

مصنوعاتش خود و اوصاف خویش را معرفی می کند. از اینجاست که در برخی از آیات قرآن خدا خود را نشان دهنده آیات معرفی می کند:

«سَنُرِیْهُمْ آیاتِنا فی الْآفاقِ وَ فی أَنْفُسِهِمْ حَتّی یَتَبَیَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقَّ».(1)

به زودی نشانه های خود را در آفاق و در وجود خودشان به آن ها نشان خواهیم داد تا برایشان آشکار شود که او حق است.

در جای دیگر بعد از بیان عجایب خلقت می فرماید:

«و یُرِیْکُمْ آیاتِه فأَیَّ آیاتِ اللهِ تُنْکِرُون».(2)

و آیات خویش را به شما می نمایاند پس کدامیک از آیات خدا را انکار می کنید؟

«أَلَمْ تَرَ أَنَّ الْفُلْکَ تَجْری فِی الْبَحْرِ بِنِعْمَهِ اللهِ لِیُرِیَکُمْ مِنْ آیاتِه إنَّ فی ذلِکَ لَآیاتٍ لِکُلِّ صَبّارٍ شَکُورٍ».(3)

آیا ندیده ای که کشتی به نعمت خدا در دریا روان می شود تا خدا پاره ای از آیات خود را به شما بنمایاند؟ براستی که در این، برای مردم شکیبایِ سپاسگزار عبرتهاست.

اصولاً در منطق دین، آدمی به وسیله تصورات و تصدیقات ساخته خویش، خدا را کشف نمی کند، بلکه خداوند مستقیماً یا به وسیله آیات تکوینی، خود را ظاهر ساخته است و آدمی فقط این ظهور را درک کرده و به یاد خدا می افتد و سپس همین ظهور را در قالب الفاظ ریخته و آن را بیان می کند و احیاناً با آن به استدلال و احتجاج می پردازد.

بر این اساس معرفت هایی از خدا، که به وسیله سیر در آفاق و انفس یافت می شود نیز اعطای خداست(4) نه مخلوق انسان. و لذا آدمی در بیان کنه آن معارف نیز عاجز است و فقط اذعان می کند که خدای حکیم و دانا، قادر و توانا و رؤوف و رحیم را خارج از